Adolf Juzwenko, polski historyk i doktor nauk humanistycznych, odebrał na Wawelu Nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności imienia Erazma i Anna Jerzmanowskich. W 1990 roku został dyrektorem Biblioteki Ossolineum - a następnie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Dzięki jego staraniom i negocjacjom udało się odkupić od prywatnych właścicieli oryginalny rękopis "Pana Tadeusza".
Prof. Adolf Juzwenko podczas swojego wystąpienia przypomniał historię Zakładu im. Ossolińskich. Zwrócił uwagę na trwającą od XIX w. dobrą współpracę krakowian i krakowskich instytucji z wrocławskim Zakładem. „Nagroda PAU im. Erazma i Anny Jerzmanowskich wręczana w Zamku Królewskim na Wawelu jest dla mnie czymś zupełnie oszałamiającym. Przyznam, że nie śniłem o niej, a nawet nie miałem odwagi marzyć” – powiedział laureat.
Wicemarszałek Małopolski Tomasz Urynowicz przypomniał biografię laureata i podkreślił, że profesor jest człowiekiem wielu zainteresowań i umiejętności. Określił też Adolfa Juzwenkę „mężem opatrznościowym” Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, której to instytucji zasługi dla polskiej kultury, nauki, życia społecznego – mówił wicemarszałek – są bezdyskusyjne.
„(Nagroda) to wyraz wdzięczności i podziwu” – powiedział Urynowicz i zaznaczył, że „nasza nauka, kultura, życie społeczne” potrzebują obecności prof. Juzwenki.
Adolf Juzwenko pochodzi z Kresów Wschodnich, urodził się w 1939 r. w podolskiej wsi Lisowce. Od lat 70. związany z opozycją demokratyczną, prowadził wykłady i odczyty historyczne w Klubach Inteligencji Katolickiej oraz parafiach w całej Polsce. Był także działaczem i doradcą Solidarności. Za działalność opozycyjną był dwukrotnie aresztowany podczas stanu wojennego.
Od 1990 r. Adolf Juzwenko jest dyrektorem wrocławskiego Ossolineum, w którego skład wchodzi założona w 1817 r. we Lwowie biblioteka. Po II wojnie światowej część zbiorów przeniesiono do Wrocławia, a pozostałe stały się podstawą do stworzenia Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki Ukrainy im. Wasyla Stefanyka. Dzięki staraniom prof. Juzwenki obie instytucje rozpoczęły współpracę kulturalną.
Nagroda im. Jerzmanowskich była przyznawana w latach 1915-1938 z ogromnego majątku powierzonego na ten cel PAU przez przemysłowca i filantropa Erazma Jerzmanowskiego. Wśród laureatów przed wojną byli m.in. metropolita krakowski kard. Adam Stefan Sapieha, Henryk Sienkiewicz, Jan Kasprowicz, Oswald Balzer, Aleksander Brueckner i Ignacy Paderewski.
Przed wojną nagroda stanowiła równowartość 12 kg złota i była nazywana "polskim Noblem". Dziś ma wartość 100 tys. zł. Jej wręczanie wznowiono w 2009 r. - w stulecie śmierci Erazma Jerzmanowskiego - dzięki przychylności władz samorządowych Małopolski, które finansują ją z budżetu województwa.
Wśród laureatów Nagrody Jerzmanowskich są m.in. założycielka Polskiej Akcji Humanitarnej Janina Ochojska, prawnik prof. Andrzej Zoll, kompozytor Krzysztof Penderecki. W ub. r. nagrodę otrzymała aktorka i działaczka na rzecz osób niepełnosprawnych Anna Dymna.
(Katarzyna Maciejczyk, PAP/ew)
