W ostatnich 10 latach liczba adopcji w Polsce spadła o ponad tysiąc. W 2015 r. przysposobiono 3361 małoletnich, a w 2025 r. – 2297 – wynika z danych ministerstwa rodziny. Jednocześnie systematycznie przybywa dzieci umieszczonych w pieczy. Obecnie jest ich ponad 78 tys. MRPiPS pracuje nad zmianami.
9 listopada przypada Światowy Dzień Adopcji. To okazja do propagowania rodzicielstwa adopcyjnego, a także docenienia rodzin, które podjęły się tej misji.
Według danych MRPiPS w pieczy zastępczej i instytucjonalnej przebywa łącznie ponad 78 tys. dzieci (61,1 tys. w rodzinnych formach, a 17,7 tys. w instytucjonalnych). Dla porównania, w 2023 r. w pieczy było 75,9 tys. dzieci.
Pod koniec 2025 r. na przysposobienie oczekiwało 2903 dzieci zakwalifikowanych do adopcji i 784 kandydatów mających opinię kwalifikacyjną.
W odpowiedzi na pytania PAP ministerstwo zaznaczyło, że długość procedury adopcyjnej w dużej mierze zależy od oczekiwań, jakie kandydaci mają wobec dziecka.
„Większość z nich wyraża bowiem jedynie gotowość przysposobienia niemowlęcia, dodatkowo nieobarczonego wywiadem zdrowotnym lub środowiskowym. Takich dzieci w procedurze adopcyjnej jest mało, zatem czas oczekiwania na dobranie kandydatów przez ośrodek adopcyjny dla takiego dziecka bywa dłuższy niż w przypadku chociażby rodzeństw” – zaznaczyło MRPiPS.
Jeśli jednak kandydaci mają w sobie otwartość na adopcję rodzeństwa, dziecka starszego lub dziecka z pewnymi obciążeniami, dobór następuje w zasadzie od razu po uzyskaniu przez nich kwalifikacji. Ponadto – jak dodał resort – ośrodki adopcyjne mają obowiązek przeprowadzenia wstępnej oceny kandydata do przysposobienia dziecka oraz umożliwienia mu rozpoczęcia szkolenia w terminie nie dłuższym niż cztery miesiące od złożenia wniosku wraz z kompletem niezbędnych dokumentów.
W 2025 r. przysposobiono 2297 dzieci. Ze statystyk wynika, że liczba adopcji w ostatnich latach spadła. W 2015 r. przysposobiono 3361 małoletnich, w 2017 r. – 2866; w 2021 r. – 2710, w 2023 r. – 2482, a w 2024 roku – 2471.
Ministerstwo pracuje nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Reforma ma na celu wprowadzenie systemowych rozwiązań zachęcających do bycia rodziną zastępczą.
W projekcie zaproponowano m.in.: modyfikację zasad zawierania umów i funkcjonowania rodzin zawodowych poprzez wprowadzenie umowy rodzicielstwa zastępczego zawieranej na czas nieokreślony (z wyjątkiem nowych rodzin, które podlegałyby okresowi próbnemu) z terminem wypowiedzenia nie krótszym niż trzy miesiące.
Rodziny zastępcze będą mogły liczyć na większe wynagrodzenie oraz wsparcie finansowe (w tym na świadczenie fakultatywne na leasing lub spłatę kredytu na zakup samochodu). Z kolei osoby, które otrzymują wynagrodzenie z tytułu prowadzenia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, będą mogły podjąć dodatkowe zatrudnienie.
Reforma zakłada także urealnienie możliwości urlopu dla rodzin zastępczych zawodowych poprzez rozszerzenie kręgu osób, które mogą pełnić rolę rodziny pomocowej.
Wśród propozycji jest także skrócenie do maksymalnie 12 miesięcy terminu na złożenie do właściwego sądu wniosku o wszczęcie postępowania o wydanie zarządzeń wobec dziecka celem uregulowania jego sytuacji prawnej.
Nowe przepisy miały wejść w życie w październiku tego roku. Resort rodziny poinformował PAP, że regulacja 21 października 2026 r. została skierowana do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów. Następnie trafi na posiedzenie rządu, a potem do prac w parlamencie.
Celem pieczy zastępczej jest zapewnienie dziecku czasowej opieki i wychowania. Powinno tam przebywać, dopóki nie będzie możliwości jego powrotu do rodziny albo umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej.
Formami rodzinnej pieczy zastępczej są rodzina zastępcza: spokrewniona, niezawodowa lub zawodowa; rodzinny dom dziecka.
Zawodowe rodziny zastępcze to rodziny, które z tytułu wykonywanej pracy otrzymują wynagrodzenie. W przypadku rodziny zastępczej niezawodowej co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi mieć stałe źródło dochodów, np. wynagrodzenie za pracę czy emeryturę.
Instytucjonalne formy opieki zastępczej to placówki takie jak domy dziecka, placówki typu socjalizacyjnego, interwencyjnego i specjalistyczno-terapeutycznego.
