Na cmentarzu w Gorlicach prezydenci Polski i Słowenii odsłonili pomnik poświęcony słoweńskim ofiarom poległym na frontach I wojny światowej.
Posłuchaj relacji Sławomira Wrony
To miejsce wybrano przede wszystkim ze względu na historię. Pomnik został odsłonięty na cmentarzu wojennym nr 91 w Gorlicach. To jedna z kilkunastu podobnych nekropolii pozostałych w tym regionie po słynnej bitwie gorlickiej. Do wielkiej operacji i starcia wojsk niemiecko-austraickich przeciwko armii rosyjskiej doszło tu w maju 1915 roku. Według szacunków historyków w bitwie zginęło ok. 100 żołnierzy słoweńskich służących w oddziałach Austro-Węgier. M.in. im poświęcony jest odsłonięty obelisk.
Pierwotnie w programie wizyty zapowiadano rozmowy prezydenta Andrzeja Dudy oraz prezydenta Słowenii Boruta Pahora, jednak w związku z przełożeniem daty uroczystości - ten punkt został wykreślony z programu. Spotkanie odbędzie się z jednodniowym opóźnieniem. Wszystko było zapowiedziane na wtorek, ale kłopoty z samolotem wydłużyły o jeden dzień pobyt prezydenta Andrzeja Dudy w Stanach Zjednoczonych.
Bitwa pod Gorlicami była największa bitwą pierwszej wojny światowej rozegraną na ziemiach polskich. Co roku w Sękowej gromadzą się tłumy miłośników historii i militariów, by uczestniczyć w rekonstrukcji słynnej bitwy.
Prezydent Pahor: o pokój trzeba starać się każdego dnia
"Pokój nie jest wartością daną, trzeba się o niego starać każdego dnia wyrzekając się mowy nienawiści, okazując sobie nawzajem szacunek, szukając pokojowych sposobów i dróg rozwiązania wszystkich problemów tak, by nie wykluczać nikogo" - powiedział podczas uroczystości prezydent Pahor.
Przywołał słowa byłego prezydenta Włoch Giorgio Napolitano podczas obchodów 100-lecia wybuchu I wojny światowej o tym, że "pokój to nie tylko brak wojny; pokój opiera się na więzach przyjaźni, solidarności i współpracy".
"Tym pomnikiem czcimy pamięć ofiar wielkiej wojny, tak wielkiej, że żadna siła nie mogła jej zatrzymać; wojny, która przekroczyła wszelkie granice, przyniosła wiele okropieństw, burząc wszelkie normy moralne, która kazała wątpić w pojęcie człowieczeństwa; zaprowadziła młodych chłopców tak daleko od domu, jak daleko znajdują się Gorlice od Adriatyku; to były pola śmierci naszych chłopców, miejsca, ku którym kierowała się żałoba ich matek" - mówił słoweński prezydent.
Podkreślił, że wojny da się uniknąć. "Przekonanie o tym ma znaczenie fundamentalne dla pokojowego rozwiązywania sporów. Pytanie o wojnę i pokój jest podstawowym pytaniem politycznym, jest również przedmiotem wyboru i decyzji" - podkreślił Pahor. Zaznaczył, że gdy zaczyna się wojna, nie dzieje się tak, bo jest ona nieunikniona, ale dlatego, że "ktoś, kto mógł jej zapobiec, zdecydował inaczej".
Prezydent Duda: wolność Polski i Słowenii narodziła się z krwi naszych żołnierzy
"Ani Słoweńcy, ani my, Polacy, nie mieliśmy wtedy własnego państwa. Walczyliśmy ramię w ramię, ale w ramach obcej nam armii, armii austrowęgierskiej" - zauważył polski prezydent.
Zwrócił jednocześnie uwagę, że I wojna światowa pozwoliła obu narodom na osiągnięcie swoich wielkich celów politycznych. "My - niektórzy mówią: cudem - zdobyliśmy w wyniku I wojny światowej naszą niepodległą ojczyznę, której odrodzenie się obchodzimy w tym roku, jej stulecie. (...) I wojna światowa przyniosła w dużym stopniu także i wolność i autonomię Słowenii" - mówił Andrzej Duda. Zastrzegł jednocześnie, że osiągnięcia te miały "swoją cenę".
"Nad obrazem tej ceny stoimy w tej chwili: ta wolność narodziła się z krwi naszych żołnierzy, naszych chłopców, przelewanej razem na frontach I wojny światowej, zwłaszcza tutaj, w Europie Centralnej i Wschodniej" - dodał prezydent.
Szczególne znaczenie, jakie - według niego - miała dla losów I wojny światowej bitwa gorlicka, która - jak mówił Andrzej Duda - "doprowadziła do przełamania frontu i zdynamizowała wojnę", sprawia, że "ci, którzy tutaj polegli, w tym nasi słoweńscy przyjaciele, przyczynili się do odzyskania przez Polskę niepodległości" - dodał prezydent.
Podkreślił, że miejsca takie jak odsłonięty przez obu prezydentów pomnik, pozwalają "przechować dla następnych pokoleń pamięć o bohaterach, ale i o strasznej hekatombie, której nigdy więcej ludzkość nie powinna już zobaczyć".
"Cześć i chwała bohaterom tamtej wojny, żołnierzom słoweńskim i żołnierzom polskim; chcę mocno zawołać: niech Pan Bóg błogosławi wolną, suwerenną i niepodległą Polskę i niech Pan Bóg błogosławi wolną, niepodległą i suwerenną Słowenię, za którą oni wszyscy polegli" - dodał prezydent.
(Sławomir Wrona/PAP/ew)
