Koniec roku szkolnego tuż tuż, a przy tej okazji pojawia się pytanie prawne o prezenty dla nauczycieli. Czy i w jakiej formie możemy im podziękować - choćby symbolicznie i czy nie postawimy ich w niezręcznej i dwuznacznej sytuacji. Ekspertem w tej sprawie jest radca prawny Joanna Górak, a rozmawiała z nią Marzena Florkowska. Posłuchaj:
Przepisy nie regulują wprost kwestii wręczania prezentów dla nauczycieli.
W celu rozstrzygnięcia jaki charakter mają drobne upominki wręczane przez uczniów przy okazji np. zakończenia roku szkolnego odwołać się można do postanowienia Sądu Najwyższego z 1988, w którym Sąd Najwyższy udzielić miał odpowiedzi na pytanie prawne, czy zakupione ze składek uczniów upominki dla nauczycieli wręczane przy okazji tradycyjnych uroczystości szkolnych, jak Dzień Nauczyciela i zakończenie roku szkolnego są korzyścią majątkową, będącą podstawą odpowiedzialności karnej.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia Sąd Najwyższy orzekł, że „…korzyścią majątkową jest każdy przyrost majątku lub zmniejszenie zobowiązań majątkowych, z równoczesnym uznaniem od strony negatywnej, że nie stanowi korzyści majątkowej świadczenie takich przedmiotów, które tylko symbolicznie wyrażają wdzięczność ofiarodawcy i mają wartość pieniężną nie przekraczającą takiego symbolu”.
Sąd Najwyższy dostrzegł również, że „istnieją natomiast trudności i wątpliwości co do ustaleń i ocen, czy określone świadczenia (upominki czy prezenty) można uznać za łapówki na tle złożonej dość sytuacji w zakresie stosunków i kontaktów między nauczycielami a uczniami. Społeczne znaczenie szkoły i zawodu nauczycielskiego znalazło w Polsce uznanie zarówno instytucjonalne (Karta Nauczyciela), jak i zwyczajowe (obchody Dnia Nauczyciela, rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego, inne uroczystości szkolne lub nauczycielskie), w związku z czym od lat już upowszechnił się za aprobatą społeczną zwyczaj wręczania nauczycielom przez uczniów i ich rodziców okazjonalnych dowodów wdzięczności w postaci kwiatów albo innych symbolicznych upominków za ich trud pedagogiczny”.
Sąd Najwyższy przesądził, że ocena prawna wręczenia upominku winna być dokonywana niezależnie w odniesieniu do konkretnego przypadku, a „…granica między dopuszczalnym upominkiem a niedopuszczalną łapówką nie jest ani ścisła, ani łatwa do ustalenia i może być dokonywana tylko dla każdego wypadku indywidualnie. Nie jest to zaś zadanie łatwe, gdyż z jednej strony nie można sankcjonować zakamuflowanego łapownictwa - zarówno biernego, jak i czynnego - z drugiej zaś trzeba uważać, aby pochopnymi czy uproszczonymi ocenami nie wyrządzić krzywdy danemu środowisku nauczycielskiemu lub jego poszczególnym przedstawicielom”.
Podstawa prawna: postanowienie Sądu Najwyższego Izba Karna z 26 lutego 1988 r., sygn. akt VI KZP 34/87.
Kwestie podatkowe:
Wyłącznie upominki o znacznej wartości mogłyby stanowić podstawę opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. Dla powstania takiego obowiązku po stronie nauczyciela wartość otrzymanych od jednej osoby prezentów musiałaby przekroczyć w okresie 5 lat wstecz wskazany w ustawie limit, który wynosi 4902 zł.
Podstawa prawna: art.9 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
