Ciągłe zmęczenie, brak satysfakcji z pracy, poczucie pustki i coraz większy dystans do tego, co kiedyś było ważne — czy to już wypalenie zawodowe, czy „tylko” przemęczenie? W "Wieczornej Terapii" rozmawiamy o wypaleniu zawodowym — czym naprawdę jest, jakie są jego objawy i dlaczego nie zawsze dotyczy tylko pracy. Mówimy m.in. o: wyczerpaniu emocjonalnym i fizycznym, depersonalizacji i automatyzacji relacji, utracie poczucia sensu i sprawczości, oraz o tym, kogo wypalenie dotyka najczęściej i dlaczego może pojawić się na każdym etapie kariery. To rozmowa o pracy, zdrowiu psychicznym i granicach, które czasem zbyt łatwo przekraczamy. Zaprasza Wioletta Gawlik.
Posłuchaj rozmowy:
Według badań aż 31 pracowników umysłowych uznaje siebie za wypalonych zawodowo. Czym to wypalenie zawodowe różni się na przykład od zwykłego zmęczenia?
Klasycznie przyjmowało się trzy takie rzeczywiście korowe obszary, czyli takie symptomy, które łącznie pojawiając się pozwalają na to, żebyśmy to co się dzieje z danym człowiekiem i jego relacji do pracy mogli określić jako wypalenie zawodowe. Dzisiaj rozumie się to trochę szerzej, trochę bardziej zniuansowany sposób.
- mówi Marcin Szafrański, psycholog, psychoterapeuta, rzecznik Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Dodaje, że z wypaleniem zawodowym bardzo często mamy do czynienia w sytuacji, w której ludzie pracują z innymi ludźmi.
Wypalenie zawodowe może być związane z zaburzeniami depresyjnymi. Pustka emocjonalna związana z czynnościami, które się wykonuje w życiu codziennym, może pojawiać się w bardzo różnych obszarach i z bardzo różnych powodów. Objawy zmęczenia, bardzo charakterystyczne w przypadku wypalenia zawodowego, które pojawiają się, co jest bardzo istotne, nie tylko i wyłącznie przy pracy, ale są, rozszerzają się na inne sfery życia.
Mogą także sugerować, że w gruncie rzeczy mówimy o czymś, co jest albo jakimś rodzajem trudności ogólnożyciowych u danego człowieka, albo objawem jakiegoś zaburzenia, które należy poddać bardziej wnikliwej obserwacji. I kwestia relacji człowieka do pracy jest tylko jednym z tych elementów.
Są psychologowie, są klinicyści, którzy mówią, że coś takie jak wypalenie zawodowe w ogóle jest błędnym terminem i nie powinien być stosowany. Dlaczego? Ponieważ w samym tym terminie jest jakby zawarte to, że główny akcent kładzie się na relację człowieka z pracą. Pokazują, że tego rodzaju podejście jest z gruntu błędne, bo sugeruje, że sednem i centrum naszego życia powinna być praca, która niezależnie od tego jaka jest, jak bardzo fatalna, paskudna, jak bardzo toksycznym środowisku funkcjonujemy, powinna sprawiać przyjemność.
- mówi ekspert. Jak dodaje, takie podejście pokazuje dużą złożoność relacji, która występuje pomiędzy bardzo ważną sferą codziennej aktywności człowieka, a większości ludzi, która jest związana z pracą, a tym, jak oni funkcjonują w życiu. I związanym z pracą, i tym poza pracą.
Najczęściej wypalenie zawodowe łączy się z takim spostrzeżeniem, że człowiek separuje się od pracy. Próbuje uniknąć tej sytuacji związanej z pracą, także ze względu na przemęczenie, chroniczne przemęczenie, chroniczne wypalenie emocjonalne, które często z wypaleniem zawodowym się wiąże
- mówi Marcin Szafrański i dodaje, że możliwy jest przeciwny scenariusz:
Może być też tak, że człowiek poświęca się pracy więcej niż wcześniej i powstaje pewnego rodzaju spirala. Pracuje więcej, tym bardziej jest przemęczony, to mniejsze poczucie, że osiąga to, czego chce, po to, żeby osiągać właśnie te cele, które jeszcze przed chwilą były satysfakcjonujące, na przykład dawały taką dużą nagrodę dla tej osoby, raczej emocjonalną, nie zewnętrzną, w związku z czym na pracę poświęca się coraz bardziej, co powoduje w automatyczny sposób, że jest bardziej przemęczony, jeszcze bardziej przemęczony, jeszcze bardziej dystansuje się emocjonalnie i powstaje pewnego rodzaju błędne koło, które w pewnym momencie pęka i człowiek już nie jest w stanie funkcjonować nie tylko w obszarze pracy, ale także w obszarach, które są na zewnątrz.
Wypalenie zawodowe i problemy związane z pracą mogą być tym czynnikiem, który wzmacnia albo wręcz warunkuje pojawienie się objawów depresyjnych.
Są mechanizmy, które nam pozwalają sobie poradzić z tym zjawiskiem, kiedy odczuwamy symptomy zmęczenia i jesteśmy w stanie adekwatnie na to zareagować. Wszystko zależy od tego, jakie czynniki osobowościowe ma dana osoba i jaki ma styl bycia i czego nauczyła się, że pomaga jej w sytuacji stresowej.
