Drobne przedmioty tworzą biografię miasta. Niezwykła symfonia rozpisana na miliony głosów. To wszystko, co jest częścią opowieści o mnie, o nas, o pani, o tych, którzy byli, wlewa się w taką jedną wielką, cudowną czarę, która się nazywa Kraków i tworzy właśnie biografię miasta. W tym sensie biografia miasta jest rzeczą nieopowiadalną, to znaczy nieskończalną. Można opowiadać, ale się nigdy tego nie skończy, bo tych wątków jest ogromna ilość, chociaż oczywiście zawsze próbujemy z tego wyciągnąć jakąś sumę, to znaczy coś, co jest tym fenomenem.
Dr Michał Niezabitowski, Dyrektor Muzeum Krakowa, autor książki „Kraków, biografia miasta” w rozmowie z Marzeną Florkowską.
Rozmowa z dr. Michałem Niezabitowskim
Drobne przedmioty tworzą biografię miasta. Niezwykła symfonia rozpisana na miliony głosów. To wszystko, co jest częścią opowieści o mnie, o nas, o pani, o tych, którzy byli, wlewa się w taką jedną wielką, cudowną czarę, która się nazywa Kraków, i tworzy właśnie biografię miasta. W tym sensie biografia miasta jest rzeczą nieopowiadalną, to znaczy nieskończoną. Można opowiadać, ale się nigdy tego nie skończy, bo tych wątków jest ogromna ilość, chociaż oczywiście zawsze próbujemy z tego wyciągnąć jakąś sumę, to znaczy coś, co jest tym fenomenem.
To jest popiersie wykonane z gipsu, które znajduje się w Muzeum Krakowa. Przedstawia Zuzannę. Kiedy była młodą, piękną kobietą, rodzice wydali ją za mąż za Józefa Brodowskiego, wziętego malarza, który miał ustabilizowaną sytuację materialną. Tyle tylko, że Zuzanna go nie kochała. Ale to przecież norma w tamtym czasie: miłość jako powód do małżeństwa praktycznie nie istniała. Ale miłość istniała w tym sensie, że w patriarchalnym świecie kobiety mogły kochać, ale to nie decydowało o tym, z kim przeżyły swoje życie.
A Zuzanna dokonała czegoś niezwykłego. Zuzanna spotkała miłość swojego życia, gdy do Krakowa wróciły wojska Księstwa Warszawskiego w roku 1813. Zuzanna była jedną z tych krakowianek, które opiekowały się tymi chłopakami pokaleczonymi, rannymi, odmrożonymi, straumatyzowanymi. Spotkała młodego kapitana artylerii Franciszka Sapalskiego, wybitnego matematyka, profesora UJ, i wybuchło pomiędzy nimi uczucie. Tyle tylko, że Zuzanna wyciągnęła z tego taki wniosek, że chce tego szczęścia, i odeszła od swojego męża. To znaczy wykonała rzecz absolutnie niedopuszczalną. Stała się hańbą. Stała się osobą przez wszystkich pogardzaną. Stała się osobą przez wszystkich piętnowaną, pokazywaną palcami. Stała się przyczyną wstydu wszystkich mieszczan. I przez 15 lat konsekwentnie chodziła do Pałacu Biskupiego przy ulicy Franciszkańskiej, do sądu kościelnego, i mówiła: „Chcę rozwodu, dlatego że nie kocham tego, kocham tamtego”. Podawała miłość jako powód tej decyzji. To jest niezwykłe, że sąd kościelny w tym konserwatywnym Krakowie po tych 15 latach się ugiął. I ona otrzymała rozwód kościelny, ale to nie jest historia z happy endem.
Książka pana autorstwa, „Kraków. Biografia miasta”, to pretekst do tego, żeby na różne elementy materialne, na popiersia, na kieliszek, na bruki Krakowa, na tradycje patrzeć jak na takie trampoliny, które nas przenoszą w inny świat. O tym popiersiu możemy opowiedzieć: wykonane przez Józefa Brodowskiego, przedstawia Zuzannę Brodowską, gips patynowany, około 1820 roku, Kraków.
To będzie historyczny, historyczno-artystyczny opis katalogowy, który oczywiście jest ważny z punktu widzenia warsztatu naukowego. I absolutnie nie należy tego lekceważyć. Tylko należy pamiętać, że to nas przenosi do świata, który uważam za ważniejszy.
To jest świat niematerialny. To jest tylko pozór albo tylko wierzchnia warstwa, że miasta są materialne. Ta materia, która jest na wierzchu, te kable, bruki, drogi, drzewa, okna, drzwi, one nas odsyłają do takiej misternej siatki znaczeń niematerialnych. Na przykład to popiersie odsyła nas do obyczajowości, do skandalu, do łamania pewnych barier. Do odwiecznego prawa człowieka do szczęścia, które wyraża się w tym, że chcemy żyć z tymi, których kochamy. I że to prawo do szczęścia nie zawsze jest taką prostą ścieżką.
