Poniedziałek, 16 lis 5 °C Jakość powietrza: Umiarkowana Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Cegły z sygnaturami - cudeńka ze śmietnika

W cegle pasjonująca jest tajemnica. Za monogramem kryje się konkretna osoba, czy konkretne rodziny, które były związane z przemysłem ceramicznym w Krakowie w XIX i w pierwszej połowie XX wieku.

Posłuchaj wypowiedzi

Gościem Marzeny Florkowskiej jest dr Barbara Zbroja, historyk sztuki z  Archiwum Narodowego w Krakowie.

Czy to prawda, że od najbliższych pani dostaje w prezencie cegły?

Tak, to jest prawda. Dostaję cegły bardzo często od mojej nastoletniej córki, uczennicy aktualnie klasy ósmej, która chodząc po centrum Krakowa, a my mieszkamy w samym centrum Krakowa, przynosi najczęściej wyjmowane z kontenerów cegły z sygnaturami, które stanowią punkt badań dla mnie. Przynosi również kafle i płytki ceramiczne.

To nie o to chodzi, żeby przynieść jakąkolwiek cegłę. To musi być cegła, która czymś się wyróżnia.

Tak, chodzi o cegły z sygnaturami,które na tej dłuższej części mają monogram wytwórcy.

Co jest pasjonującego w cegle?

Dla mnie to jest tajemnica do odszyfrowania. Za monogramem kryje się konkretna osoba, czy konkretne osoby, czy konkretne rodziny, które były związane z przemysłem ceramicznym w Krakowie w XIX i w pierwszej połowie XX wieku.

Pani kolekcję cegieł. Proszę się pochwalić ile?

Trudno oszacować. Myślę, że tych krakowskich w sumie będzie około stu, czyli stosunkowo niewiele, ale ja się tematem cegieł zajmuję okazjonalnie, nie jest to żaden mój główny temat kolekcjonerski.

Chodzi o tę tajemnicę, o zidentyfikowanie osoby czy osób odpowiedzialnych za wyrób tych konkretnych cegieł. Do tego są niezbędne kwerendy. W Archiwum Narodowym w Krakowie, gdzie pracuję, przechowujemy szereg różnych materiałów, które pomagają mi w odczytaniu tej ukrytej tajemnicy, która na początku mnie intryguje.

Pani chodzi po ceglastym szlaku Krakowa, przygląda się tym cegłom, które nie wszystkie znajdują się w kontenerach, niektóre są w murze i można w murze wypatrzeć te monogramy.

Tak, polecam państwu fragment elewacji Kościoła Świętej Barbary w Krakowie, gdzie jest właśnie taka cegła z napisem Rybitwy, bo na Rybitwach znajdowała się duża cegielnia, ale w różnych innych miejscach są widoczne cegły z sygnaturami od Barucha. To jest między innymi murowane ogrodzenie od dawnego przedsiębiorstwa zieleni przy ulicy Lubicz.

Ale również mamy wspaniały mur zaprojektowany przez Karola Zarembę przy ulicy Kopernika 17-19, czyli mur dawnej Kliniki Szpitala Świętego Łazarza i tam mamy zagadkę w dalszym ciągu nieodgadniętą. Cegły z monogramem BG.

Zakłady Ceramiczne „Bonarka” przy ul. Fredry, fot. Stanisław Mucha, lata 30. XX w. Ze zbiorów Muzeum UJ

Po co te monogramy, po co te znaki ci przedsiębiorcy na cegłach zostawiali?

To była ich wizytówka, rodzaj ówczesnej reklamy i chodziło o to, żeby po prostu dobrze się zareklamować i odróżnić się od konkurencji.

Czy była cegielnia krakowska, taka miejska cegielnia?

Były takie cegielnie. Produkowano w nich cegły do różnych inwestycji lokalnych właśnie prowadzonych przez władze miasta. I te cegły były sygnowane uproszczonym, schematycznym herbem Krakowa.

To cymes taką cegłę mieć.

To prawda, ale one pojawiają się.

Ale zachowały się także reklamy tych cegielni. One poza wszystkim są bardzo piękne jak wszystkie te przedwojenne druki.

Tak, to prawda. Często na papierach firmowych były przedstawienia litograficzne tych fabryk z kominami, z zabudową.

Winieta papieru firmowego Płaszowskiej Parowej Fabryki dachówek i cegieł. Stowarzyszenia z ograniczoną poręką, 1913. Z zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie

Obliczyłam, że jeśli pani ma 100 cegieł, to zbudowałaby pani mur o powierzchni dwóch metrów kwadratowych, a pani kolekcja waży 400 kilogramów. Jest bardziej kłopotliwa niż znaczki.

Tak, to prawda. I jeszcze taka kwestia związana z wyczyszczeniem tej cegły, ponieważ często jest bardzo dużo zaprawy i ta zaprawa przylega na tą sygnaturę, więc dodatkowo trzeba to czyścić specyficznymi preparatami na bazie kwasu solnego.

Strycharze przy układaniu cegieł, Polska, lata 30 XX w. Własność Barbary Zbroi

Czy są w Krakowie jakieś pozostałości po tych cegielniach? Czy możemy iść na dane miejsce, do Płaszowa, do Łagiewnik, na Górkę Narodową, na Zwierzyniec i te ślady oglądać?

Takich śladów jest niewiele.

Tych, którzy robią remonty uczulamy. Proszę oglądać wyrzucane cegły, bo być może tam jest jakaś cenna sygnaturą i pani doktor Barbara Zbroja chętnie zaopiekuje się taką cegłą.

Komentarze

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

Najnowsze

  • Józef Hofmann – król fortepianu i wynalazca, którego świat zapomniał. Kraków przypomina o niezwykłym artyście

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

  • "Cracovia to coś więcej niż punkt w biznesowym portfolio". Okrągły stół nie rozwiał wątpliwości kibiców

  • Prezydent Gibała o pochówku zamachowca i upamiętnieniu ofiar. Kraków rozważa trzy rozwiązania

  • Kraków zaciska pasa. Wiadomo, na czym miasto chce oszczędzać w 2027 roku

  • Nowe informacje o stanie zdrowia strażaka, który osłonił żonę przed kulą. Strażacy zbierają na leczenie