Czy Czechosłowacja mogła mieć dostęp do Adriatyku? W czasach zimnej wojny powstał śmiały projekt: sztuczna wyspa i tunel pod Austrią. Projekt ten powstał z inicjatywy profesora Karla Žlabka i był realnie rozważany w latach 60. i 70. XX wieku.
Posłuchaj wypowiedzi
Wizja tunelu przez Alpy
Adriaport miał stanowić remedium na chroniczny brak dostępu do morza, z którym Czesi i Słowacy mierzyli się od wieków. W założeniu tunel miał zaczynać się w Czeskich Budziejowicach, prowadzić przez austriacki Linz i kończyć się nad Adriatykiem, na zakupionym fragmencie słoweńskiego wybrzeża (ówczesna Jugosławia). Z 410 km trasy, aż 350 km miało przebiegać pod ziemią, w tym pod Alpami i znaczną częścią Austrii.
Materiały wydobyte z tunelu posłużyłyby do budowy sztucznej wyspy, na której miał powstać tytułowy port – pełnoprawny morski przyczółek Czechosłowacji.
Projekt geopolityczny i technologiczny
Projekt, oceniany przez specjalistów jako technicznie możliwy i nawet opłacalny, zakładał wykorzystanie nowoczesnych rozwiązań – jak system serwisowych tuneli, podziemne rozjazdy i szybkie pociągi dostosowane do jazdy w tunelach. Planowano przewozy towarowe, pasażerskie i kombinowane, a linia miała stać się także źródłem dewiz, poprzez połączenie z austriacką siecią kolejową.
Szacunkowy koszt inwestycji wynosił 300 miliardów koron czechosłowackich, a wykonaniem miało zająć się renomowane biuro Prago Projekt.
Dlaczego się nie udało?
Mimo zaawansowania koncepcyjnego i oceny projektu jako realnego Adriaport nie został zrealizowany. Ostatecznie zdecydowały względy polityczne. Obawy o masowe ucieczki na Zachód, trudność kontrolowania tunelu przez ZSRR oraz zbyt wielkie ryzyko dla czechosłowackich decydentów sprawiły, że projekt został odłożony na półkę.
Dziedzictwo Adriaportu
Pomimo że Adriaport nigdy nie powstał, jego dziedzictwo być może nie przepadło. BBC sugerowało, że inspiracją dla eurotunelu pod kanałem La Manche mogły być właśnie koncepcje Karla Žlabka – od tunelu serwisowego, przez systemy bezpieczeństwa, po logistykę kombinowanego transportu. Także tunel Gottharda, uruchomiony w Szwajcarii dekady później, mógł czerpać z tamtej wizji.
Dziś Adriaport pozostaje nie tylko fascynującym epizodem z historii Europy Środkowej, ale także przypomnieniem o marzeniach narodów zamkniętych na lądzie – takich jak Czesi – o dostępie do wielkiej wody.
