Wtorek, 17 lis 7 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Gdy świat się wali, a mózg szuka winnych. Skąd bierze się wiara w teorie spiskowe?

Teorie spiskowe to nie tylko te niegroźne opowieści o płaskiej Ziemi, ale też coś, co ma realne, czasem tragiczne konsekwencje - od rezygnacji ze szczepień, przez utratę pieniędzy, aż po ataki na budynki rządowe. Wiele osób zastanawia się: dlaczego w ogóle wierzymy w tak dziwne i nieprawdopodobne teorie? Czy to kwestia braku wykształcenia, czy może kryje się za tym coś głębszego, jakieś społeczne pułapki?

Gdy świat się wali, a mózg szuka winnych. Skąd bierze się wiara w teorie spiskowe?
Fot. Pexels

Posłuchaj podcastu

Wpadanie w pułapkę teorii spiskowych to nie jest konkurs na inteligencję. Odsuńmy na bok łatkę foliarza czy oszołoma. To jest krzywdzące i - co najważniejsze - absolutnie niczego nie wyjaśnia. Wiele osób, które mają spiskowe przekonania, ma poczucie wykluczenia czy zepchnięcia na margines. Wyśmiewanie ich sprawia, że wpadają tylko głębiej w tę króliczą norę.

Spójrzmy zatem na to z lotu ptaka, tak socjologicznie, bo klucz tkwi w jednej rzeczy. Chaosie i kryzysie. Wyobraźmy sobie wojnę albo pandemię, taką jak COVID-19. Nagle świat staje nam dosłownie na głowie. Czujemy potworny strach o zdrowie, o życie. To są silne emocje, a jednocześnie mamy ogromną lukę poznawczą. Co robi mózg? Po pierwsze, nie znosi tej sprzeczności. Pojawia się sławny dysonans poznawczy.

Jeśli strach jest silniejszy, umysł krzyczy, że musimy znaleźć powód, dla którego tak się boimy. Wtedy nawet najbardziej absurdalne wyjaśnienia, jak np. o złowrogich firmach farmaceutycznych, stają się akceptowalne, bo tylko one usprawiedliwiają ten potężny lęk.

Po drugie, w chaosie potrzebujemy po prostu szybkiej odpowiedzi. Kiedy brakuje nam spójnych, jasnych informacji np. o pochodzeniu wirusa, ta potrzeba zrozumienia jest tak pilna, że chwytamy się pierwszej, lepszej informacji. Często fatalnej jakości. Nie ma czasu na weryfikację. Wystarczy, że teoria jest prosta, jest gotowa i daje poczucie, że wiemy.

Po trzecie - identyfikacje grupowe. To jest potężny mechanizm. To nie jest tak, że teorie spiskowe rozprzestrzeniają się jak pożar. Osoby, które w nie wierzą, czują się w mniejszości. Internet daje im taką komorę głosową, czyli bezpieczną przystań.

Tu wchodzi polityka. Prosty przykład, jeśli moja drużyna przegrała wybory, chętniej uwierzę w to, że je sfałszowano, bo moja grupa, czyli ci lepsi, musiała przegrać przez spisek. Odwrotnie niż uwierzę, że to moja ekipa popełniła błędy. To jest mechanizm czystej obrony własnej tożsamości.

Dlatego zamiast wyśmiewać, musimy budować przede wszystkim zaufanie i stopniowo wprowadzać wiarygodne, jasne informacje. Za każdą taką dziwną teorią stoi zazwyczaj człowiek, który w chaosie szukał kotwicy, a niestety znalazł ją w spiskowym wyjaśnieniu.

Komentarze

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Nowe informacje o stanie zdrowia strażaka, który osłonił żonę przed kulą. Strażacy zbierają na leczenie

    Magdalena Zbylut-Wiśniewska

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Prof. Andrzej Zoll: „Trybunał został zniszczony”. Mocne słowa o prezydencie i Glapińskim

  • Mały Festiwal Pianistyczny im. Józefa Hofmanna

  • Prezydent Krakowa na OEES: zamach uświadomił jak kruche może być przekonanie o bezpieczeństwie

  • Duchy i pejzaże - Philippe Quesne

  • Aleksandar Vuković: Muszę mieć otwarte oczy i działać w interesie drużyny

  • Zderzenie samochodów na torowisku w Krakowie. Tramwaje nie kursują