Poniedziałek, 16 lis -3 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

"Życie na podsłuchu". Jedno "nie" może być zgrzytem w systemie

W „Życiu na podsłuchu” (2006, reż. Florian Henckel von Donnersmarck) agent Stasi inwigiluje dramatopisarza i jego partnerkę, co uruchamia u niego wewnętrzną przemianę. O filmie i filozoficznych wątkach rozmawiają prof. Joanna Hańderek (UJ) i Piotr Jędrzejewski.

"Życie na podsłuchu". Jedno "nie" może być zgrzytem w systemie
Zdjęcie ilustracyjne/ Fot. Pexels.

Posłuchaj rozmowy Piotra Jędrzejewskiego z prof. Joanną Hańderek.

Prof. Hańderek zwraca uwagę na napięcie między wolnością a bezpieczeństwem. Po 11 września – przypomina – Zachód „postawił na bezpieczeństwo kosztem wolności”. W systemie totalitarnym stawką jest jednak przede wszystkim posłuszeństwo. Stasi była „rozbudowaną siecią kontroli i nacisku”, a jawność jej istnienia nie znosiła przemocy, tylko ją legitymizowała.

Filozoficznie wolność nie sprowadza się do „braku przymusu”. To także wierność prawu moralnemu – nawet wbrew obowiązującym normom. W filmie agent początkowo „zadowolony z tego, co robi”, zaczyna myśleć inaczej, gdy słucha podsłuchiwanych: „wolność rodzi się wewnątrz”, a potem może stać się konkretnym aktem – zmianą raportów, rezygnacją z denuncjacji.

Filozofka podkreśla kulturowe uwarunkowanie naszych wyborów. Kultura „modeluje i narzuca” wzorce – od języka po zachowania – dlatego wyjście poza własne schematy bywa bolesne. Sztuka ma tu szczególną rolę: nie jest skrępowana rygorami metod naukowych i „uruchamia współodczuwanie”, dzięki czemu potrafi kształtować sumienie skuteczniej niż dydaktyka.

Autentyczny dialog zaczyna się, gdy „naprawdę słuchamy” i widzimy w drugim podmiot, nie obiekt. Tak dzieje się z agentem: z czasem nie potrafi już potraktować podsłuchiwanego jako „przedmiotu do zniszczenia”, bierze odpowiedzialność i ponosi konsekwencje. Dialog – nawet asymetryczny – wymaga odwagi, bo „wyrzuca poza strefę komfortu” i nie daje już odwrotu.

Czy w totalitaryzmie można działać etycznie? Etyka – mówi prof. Hańderek – wymaga świadomości i przekraczania obowiązującego standardu. Bohater dojrzewa właśnie do działania etycznego. A systemy? Nie „upadają same”. „Im więcej jednostek mówi ‘nie’, tym większa szansa, że pękną” – podsumowuje badaczka.

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, skcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • O krok od tragedii na A4. Kierowca miał 3,5 promila alkoholu

    Jakub Sajdak

  • Wójt pozostał, radni stracili mandaty. Dziś wybory w gminie Mszana Dolna

    Krystyna Pasek

  • Koniec marzeń o wschodniej obwodnicy Tarnowa? Drogowcy nie widzą szans, miasto nie odpuszcza

    Bartłomiej Maziarz

Najnowsze

  • Małanka wraca do Krakowa! / Маланка повертається до Кракова!

  • Audycja z 15.11.2026 r.

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

  • Autyzm bez stereotypów. Co naprawdę wiemy o spektrum?

  • Turysta zginął pod lawiną w rejonie Żółtej Turni w Tatrach

  • O "sowach" i "skowronkach"... Także wśród ssaków i owadów