Wyobraźmy sobie istotę, która mówi, myśli, czuje i reaguje jak człowiek. Ale człowiekiem nie jest – przynajmniej z biologicznego punktu widzenia. Czy mamy wtedy do czynienia z osobą, czy tylko z doskonałą iluzją człowieczeństwa? W „Państwie filozofów” Piotr Jędrzejewski i prof. Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego rozmawiają o filmie Alexa Garlanda Ex Machina z 2014 roku.
Posłuchaj programu
Punktem wyjścia jest historia Avy – androidki stworzonej przez Nathana, genialnego, ale niepokojącego naukowca. Do jego odizolowanego domu-laboratorium trafia Caleb, młody informatyk, który ma sprawdzić, czy Ava jest już świadoma. Test Turinga wydaje się zdany, ale najważniejsze pytanie pozostaje otwarte: czy Ava naprawdę czuje i myśli, czy tylko perfekcyjnie naśladuje ludzkie zachowania?
Rozmowa prowadzi przez filozoficzne pytania o granicę między człowiekiem a maszyną, o świadomość, emocje, wolność i bunt. Czy to, że Ava potrafi manipulować, pragnąć ucieczki i sprzeciwić się swojemu stwórcy, oddala ją od człowieczeństwa – czy przeciwnie, właśnie do niego zbliża? Czy maszyna, która mówi „nie”, staje się kimś więcej niż tylko programem?
W audycji pojawia się także pytanie o Nathana jako współczesnego Stwórcę: matematycznego Boga, który projektuje życie, ale nie potrafi albo nie chce wziąć odpowiedzialności za to, co powołał do istnienia. Ex Machina zostaje zestawiona z mitem Frankensteina, Sartre’owską figurą Boga Ojca, transhumanizmem i współczesnym lękiem przed sztuczną inteligencją.
To odcinek o tym, czy człowieczeństwo da się rozpoznać po biologii, po emocjach, po świadomości, a może dopiero po potrzebie wolności. I o tym, że pytając o Avę, tak naprawdę pytamy także o siebie: kim jesteśmy, skoro nie mamy pewności, gdzie kończy się maszyna, a zaczyna człowiek?
