„Było to całe miasto, z ulicami, zabudowaniami i ruchem mieszkańców […] W centrum trwał ruch gospodarczy, a nawet spacerowy i towarzyski - wspominał niemiecki nazistowski obóz w Płaszowie więziony w nim przejściowo Henryk Vogler krakowski pisarz i krytyk literacki żydowskiego pochodzenia. Obóz powstał w 1942 i był przeznaczony dla Żydów z krakowskiego getta . W lipcu 1943 r. Niemcy utworzyli na terenie obozu, także obóz pracy wychowawczej dla Polaków. Dopiero w 2021 roku powstało w Krakowie Muzeum Kl Plaszow, mające w sposób właściwy przywrócić zamazywaną przez dziesięciolecia pamięć tego miejsca martyrologii tysięcy krakowian: Żydów i Polaków. O tym obozowym wczoraj i o tym muzealnym dziś w Kole kultury mówiły dyrektorka Muzeum Monika Bendarek i kierująca działem muzealnym Marta Śmietana, współautorki plenerowej wystawy pt. „Kl Plaszow. Miejsce po, miejsce bez”. Program prowadziła Jolanta Drużyńska.
J.Drużyńska rozmawia z M.Bednarek i M.Śmietaną
Historia obozu w Plaszowie
Niemiecki nazistowski obóz Plaszow został utworzony przez Niemców w październiku 1942 r. na terenie krakowskich dzielnic Podgórze i Wola Duchacka. Pierwsze prace rozpoczęto na obszarze zlokalizowanych w tym miejscu cmentarzy żydowskich. Plaszow powstał jako obóz pracy (Zwangsarbeitslager Plaszow des SS- und Polizeiführers im Distrikt Krakau – ZAL Plaszow) i był przeznaczony dla Żydów ze zlikwidowanego w marcu 1943 roku krakowskiego getta. W latach 1943–1944 osadzono w nim także Żydów ocalałych z likwidowanych przez Niemców gett w Bochni, Tarnowie, Wieliczce, Rzeszowie, Przemyślu oraz z obozu pracy w Szebniach. W lipcu 1943 r. Niemcy utworzyli na terenie ZAL także obóz pracy wychowawczej dla Polaków. Przetrzymywano w nim mieszkańców Krakowa oraz ofiary pacyfikacji podkrakowskich miejscowości. W styczniu 1944 r. obóz pracy został przekształcony w obóz koncentracyjny (Konzentrationslager Plaszow bei Krakau – KL Plaszow). W tym samym roku funkcjonował on również jako obóz przejściowy dla kierowanych do KL Auschwitz węgierskich Żydów. Od wiosny 1944 r. do KL Plaszow przyjeżdżały transporty więźniów z ewakuowanych obozów w dystryktach lubelskim i radomskim. Z KL Plaszow wywożono transporty do innych obozów pracy i koncentracyjnych. Szacuje się, że przez cały okres funkcjonowania obozu przetrzymywano w nim ponad 35 tys. osób, a liczba jego ofiar oceniana jest na ok. 6 tys. Wśród nich największą grupę stanowili Żydzi – ofiary likwidacji krakowskiego getta oraz złapani na tzw. aryjskich papierach – przeznaczeni na śmierć podczas selekcji dokonywanych w obozie. Na terenie KL Plaszow rozstrzeliwano również osadzonych w krakowskim więzieniu przy ulicy Montelupich Polaków, Żydów i osoby innej narodowości. Egzekucje i pochówki odbywały się w trzech miejscach straceń: obok starego cmentarza oraz na terenie dwóch dawnych szańców artyleryjskich, zwanych H-górką i C-dołkiem.
Likwidacja KL Plaszow trwała od sierpnia 1944 r., gdy Niemcy rozpoczęli wywożenie więźniów i infrastruktury obozowej (elementy baraków, wyposażenie warsztatów itp.). 14 stycznia 1945 r. ostatnia grupa ok. 600 więźniów KL Plaszow wyruszyła pieszo w kierunku KL Auschwitz. Od 19 stycznia do końca 1945 r. na terenie poobozowym stacjonowała Armia Czerwona, pustosząc go. Po jej wyjściu obszar ten stał się dostępny dla każdego, a proces dewastacji postępował.
tekst - mat.pras. Muzeum
Od marca 2024 r. na terenie miejsca pamięci KL Plaszow znajduje się wystawa plenerowa „KL Plaszow. Miejsce po, miejsce bez”.
.
Ekspozycja składa się z 14 nośników z materiałami w językach: polskim, angielskim i hebrajskim. Każdą z plansz buduje tekst historyczny, fragmenty relacji byłych więźniów oraz historyczne fotografie. Treści obecne na wystawie są uzupełnione przez 41 punktów terenowych i 3 okna archeologiczne.
Tablice wystawowe umieszczone w najważniejszych miejscach na terenie poobozowym układają się w opowieść o historii byłego obozu.
"Obóz w Płaszowie będący swoistą kontynuacją getta krakowskiego, ze względu na swoją rolę, specyfikę i ofiary zbrodni - tysiące krakowian: Żydów i Polaków - zasługuje na ciągłą pamięć"
R.Kotarba "Żydzi Krakowa w dobie zagłady ( ZAL/KL Plaszow) "
