Jednym ze świadectw niepodległościowej aktywności Polaków w drugiej połowie XX wieku, za czasów PRL-u był tzw. "drugi obieg" (publikacje, nagrania, filmy, widowiska), które ukazywały się poza systemem cenzury prewencyjnej. Wysiłki twórców prasy niezależnej redaktorów, drukarzy i osób wspomagających dostarczały kolejnej "porcji wolności" w trudnej rzeczywistości PRL-u . O sile i znaczeniu pism "drugiego obiegu" Jolanta Drużyńska rozmawiała z autorami opracowania pierwszej pełnej bibliografii regionalnych czasopism wydawanych bez cenzury w Krakowie i Małopolsce w latach 1976 - 1990 pt. " Od Indeksu do Hutnika " : Adamem Rolińskim członkiem zarządu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego i kustoszem Biblioteki Jagiellońskiej, dr. hab. Andrzejem Dróżdżem specjalistą od historii i teorii książki, pracownikiem Fundacji CDCN oraz Wojciechem Marchewczykiem inżynierem , dziennikarzem, związkowcem, działaczem opozycji demokratycznej w okresie PRL-u.
Posłuchaj wypowiedzi
"Zjawisko drugiego obiegu wydawniczego, czyli wydwania wszelkich druków bez wiedzy i zgody struktur komunistycznego państwa, było obok organizowanych demonstracji bez wątpenia jednym z najbardziej widocznych świadectw oporu społeczeństwa polskiego wobec narzuconej po 1945 roku władzy, a po 1976 r. rozwijajacej się opozycji demokratycznej.
System cenzury prewencyjnej, zorganizowanej według wzroców sowieckich, skadał się z Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Warszawie oraz jego oddziałów wojewódzkich. Sieć cenzury obejmowała całość spraw związanych z rynkiem wydawniczym, bazą poligraficzną oraz dystrybucją publikacji, zapewniając komunistycznemu państwu pełny monopol w tych dziedzinach. Wszelkie próby jego naruszenia były bezwzgkędnie zwalczane.
Mimo istniejących ograniczeń i zakazów przez cały okres funkcjonowania PRL-u publikacjom oficjalnym towarzyszyły druki wydawane niezależnie od obowiązujących przepisów prawnych [...]
Pierwsze czasopisma miały charakter biuletynów i komunikatów. Choć najczęściej rozpowszechniano je w postaci kopiowanych maszynopisów, przełamywały istniejący monopol informacyjny, systematycznie rozszerzając zakres wolności wypowiedzi."
( A.Roliński A.Dróżdż, W.Marchewczyk: ze wstępu do "Od Indeksu do Hutnika" )
"Od Indeksu do Hutnika. Bibliografia druków ciągłych drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie i Malopolsce 1976 - 1990 " wydana przez Fundację Centrum Dokumentacji Czynu Niepodleglościowego jest jedną z pierwszych pełnych bibliografii regionalnych, dotyczących czasopism drugiego obiegu - podkreśla prof.Tomasz Gąsowski, prezes Fundacji CDCN - Po raz pierwszy podjęto w niej próbę ujawnienia nazwisk twórców krakowskiej i małopolskiej prasy niezależnej: redaktorów, drukarzy i osób wspomagających..."
oprac.JD
