Wtorek, 17 lis 4 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

To ona nadała ideowe oblicze Trzeciej Rzeczpospolitej - Trzecia transformacja

Przywracanie pamięci m. in. o odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku i wojnie 1920, zbrodni katyńskiej, żydowskim ruch oporu podczas okupacji niemieckiej, powstaniu warszawskim, stalinizacji Polski, buntach społecznych w PRL, roli opozycji demokratycznej i Kościoła katolickiego, czyli trzecia transformacja w Trzeciej RP. O historycznej transformacji, która nadała ideowe oblicze Polsce po 1989 roku, w historycznej odsłonie „Koła kultury” mówił dr Jacek Stawiski historyk, publicysta, dziennikarz, dyrektor Żydowskiego Muzeum Galicja w Krakowie, autor przygotowywanej do druku rozprawy zat. „Trzecia transformacja w Polsce 1989 - 1995”. Program prowadziła Jolanta Drużyńska.

To ona nadała ideowe oblicze Trzeciej Rzeczpospolitej   - Trzecia transformacja
Demontaż pomnika Lenina w Nowej Hucie , 10 grudnia 1989 r / fot. Józef Fularz ( za: A.Malik " Krótki żywot pomnika Lenina w Nowej Hucie" IPN w Krakowie)

J.Drużyńska rozmawia z J.Stawiskim

W1989 r. w Polsce rozpoczęły się dwie wielkie transformacje, które doprowadziły do pokojowej odbudowy niepodległej Polski. Pierwsza z nich to transformacja polityczna, obejmująca przemianę państwa z okresu autorytarnego ,późnego PRL w państwo demokratyczne, w którym władze różnych szczebli są wybierane przez naród w wolnych wyborach parlamentarnych, prezydenckich i samorządowych. Transformacja polityczna objęła także redefinicję relacji Polski ze światem zewnętrznym. Koniec zależności od Moskwy umożliwił rozpoczęcie wieloletniego procesu integracji z Zachodem, a rozpad Związku Sowieckiego i Układu Warszawskiego umożliwił budowanie zupełnie nowych relacji z różnymi krajami, które wchodziły w skład zarówno byłego ZSSR, jak i byłego bloku sowieckiego. Druga natomiast to dogłębna transformacja gospodarcza, która wyprowadziła Polskę z upadłego, zbankrutowanego systemu gospodarki późnego tzw. realnego socjalizmu na tory wzrostu i rozwoju według reguł rynkowych w warunkach postępującego włączania Polski w obszar gospodarczy Europy Zachodniej i reszty świata.

[...]

Ale miała miejsce wtedy jeszcze jedna, trzecia transformacja. W latach 1989–1995 przeprowadzono także proces, który można nazwać transformacją historyczną. Rozumiem przez to – przeprowadzone przez instytucje państwa, na różnych szczeblach, w wymiarze wewnętrznym i zewnętrznym – odrzucenie symboliki historycznej epoki PRL i wprowadzenie takiej, która nadała nowe oblicze symboliczne III Rzeczypospolitej […] Od 1989r. zaczęto oficjalnie odrzucać symbole i narracje historyczne, wprowadzane w okresie Polski Ludowej, często zupełnie obce polskiej tradycji, sprzeczne z elementarną prawdą historyczną czy wręcz wydumane i zmyślone na potrzeby swoiście rozumianej polityki pamięci w systemie ideologicznym komunizmu i sowieckiej dominacji. W to miejsce po 1989 r. wprowadzono symbole i narracje historyczne, które nie były obecne w sferze publicznej w okresie PRL lub były obecne tylko częściowo, a nawiązywały do niekomunistycznej przeszłości i tradycji Polski.

[…]

Zakres chronologiczny moich badań to lata 1989–1995, które uchodzą za początki III Rzeczypospolitej. To okres od wyborów z 4 czerwca 1989 r. i powołania rządu premiera Tadeusza Mazowieckiego do końca prezydentury Lecha Wałęsy w ostatnich dniach grudnia 1995 r. Te ramy czasowe nie są sztywne, gdyż niektóre zdarzenia, ważne dla zrozumienia trzeciej transformacji, miały miejsce nieco wcześniej niż w czerwcu 1989 r.[…] Chodzi o takie zdarzenia z najnowszej historii, jak odzyskanie niepodległości przez Polskę po I wojnie światowej, Bitwa Warszawska, uklęknięcie premiera Tadeusza Mazowieckiego przed krzyżem w Lesie Katyńskim 26 listopada 1989 r., podczas oficjalnej wizyty w Związku Sowieckim, to moment dzisiaj właściwie zapomniany. A ileż w nim symboliki! i wojna 1920 r., dorobek II Rzeczypospolitej, agresja niemiecko - sowiecka na Polskę w 1939 r., represje sowieckie, zbrodnia katyńska, ruch oporu pod okupacjami niemiecką i sowiecką, zagłada Żydów, żydowski ruch oporu w okupowanej Polsce, Powstanie Warszawskie, proces instalowania władzy komunistycznej, stalinizacja Polski, bunty społeczne w PRL czy rola opozycji demokratycznej i Kościoła katolickiego. Odtwarzam proces odwoływania się do tradycji historycznych sprzed 1945 r., likwidację większości odniesień symbolicznych z epoki Polski Ludowej, nawiązanie więzów z instytucjami i osobistościami polskiej emigracji powojennej, organizację pogrzebów państwowych dla wybitnych postaci emigracji, obchodzenie rocznic historycznych o wielkim znaczeniu dla Polski, nawiązanie dialogu historycznego i politycznego z narodami sąsiednimi oraz diasporą żydowską i Państwem Izrael, przywrócenie tradycyjnych orderów państwowych i wojskowych, uhonorowanie najwybitniejszych Polaków najwyższymi orderami państwowymi. [czy] odbieraniu tych odznaczeń postaciom zupełnie na to niezasługującym, uhonorowanym w okresie PRL , usunięciu wielu pomników z okresu komunistycznego i odsłonięciu nowych, zmianie formuł wystaw w istniejących muzeach, a wreszcie o wprowadzeniu nowych programów w edukacji, szczególnie humanistycznej, uwzględniających odrzucenie treści edukacyjnych 1945–1989 i wprowadzeniu do przestrzeni publicznej nowych treści o historii i kulturze polskiej (i nie tylko polskiej).

25 rocznica przekazania nowo wybranemu po przemianach ustrojowych prezydentowi Lechowi Wałęsie insygniów przez ostatniego Prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego. Uroczystość odbył się 22 grudnia 1990 roku na Zamku Królewskim w Warszawie. Na fasadzie Pałacu Prezydenckiego została wyświetlona iluminacja przedstawiająca Proporzec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / fot. prezydent.pl

W ramach pokojowych i ewolucyjnych zmian w państwie także zmiany w sferze symbolicznej dokonywane były w sposób ewolucyjny, rozłożony na raty. 45 lat symboliki i treści historycznych, zakorzenionych w okresie PRL, musiało zostać albo usuniętych, albo poddanych zmianom, a ponieważ peerelowska wizja historii zadomowiła się niemal na każdym szczeblu życia społecznego, przemiana tego stanu rzeczy musiała długo trwać. Lata 1989–1995 to dopiero początek tej przemiany. Był to niewątpliwie czas założycielski w sensie symbolicznym dla nowej Polski, ale zmiany nie zakończyły się w1995r... 

Jacek Stawiski - „Trzecia transformacja w Trzeciej RP” w : „Więź” lato 2025 2 [700] ( fragment)

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Kraków ogranicza inwestycje. Stanisław Mazur: To podważanie fundamentów przyszłego wzrostu

  • W Tatrach trwają poszukiwania turystki. TOPR apeluje o pomoc

  • „Czy to jeszcze jest chrześcijaństwo?”. O. Jacek Prusak o oburzeniu po mszy za sprawcę zamachu

  • Pomagali rannym podczas zamachu w Krakowie. Prezydent Słowacji odznaczył dwoje swoich rodaków

  • Budżet Krakowa 2027: władze miasta planują oszczędności, ale i tak zadłużenie wzrośnie do 10 miliardów

  • Czy można patrzeć bez uprzedzeń? Wystawa Kingi Nowak w Bunkrze Sztuki