„Tam, gdzie kończy się pole działania dyplomacji i oficjalnych agend państwa, tam zaczyna się pole działania dla służby wywiadowczej”. Po wojnie priorytety wywiadu wynikały z oczekiwań partyjnych dysydentów i były ściśle związane z polityką zagraniczną Polski Ludowej (od 1952 roku PRL). Budowa instytucji wywiadowczych to żmudny i długotrwały proces, a nowe władze czasu nie miały. O peerelowskim wywiadzie cywilnym związanym z organami bezpieczeństwa w PRL, o jego sukcesach, porażkach i bliskiej współpracy z sowieckim KGB w programie z cyklu „Posłuchaj historii” RK i IPN mówił dr Witold Bagieński z Wydziału Badań i Edukacji Archiwalnej Archiwum IPN w Warszawie, autor wielu książek i artykułów dotyczących historii i działalności peerelowskiego wywiadu cywilnego oraz działań organów bezpieczeństwa. Program prowadziła Jolanta Drużyńska.
Przez cały okres PRL organy bezpieczeństwa w Polsce znajdowały się pod wpływem i nadzorem Związku Sowieckiego. Na początku 1957 r. uzgodniono, że w Warszawie zostanie powołana Grupa Łącznikowa KGB, która od wczesnych lat siedemdziesiątych nosiła nazwę Przedstawicielstwo KGB przy MSW PRL. Jej zadaniem było koordynowanie współpracy między organami bezpieczeństwa obu krajów. Kierunki współdziałania pomiędzy MSW a KGB były ustalane podczas dwustronnych narad, które naprzemiennie odbywały się w Warszawie i Moskwie. Z inicjatywy strony sowieckiej zwoływano również cykliczne konferencje służb wywiadowczych państw bloku. Po 1956 r., mimo zmiany sytuacji politycznej, służby sowieckie wywierały wpływ na kierunek działań MSW. Jedną z najważniejszych dziedzin współpracy była działalność wywiadowcza. Departament I MSW współpracował z I Głównym Zarządem KGB na wielu polach. Podstawą współpracy była wymiana danych operacyjnych, informacji i niektórych uzyskanych dokumentów. Dotyczyły one przede wszystkim tematyki politycznej i gospodarczej. Ważną dziedziną współpracy był również wywiad naukowo-techniczny oraz tzw. operacje aktywne. Organy bezpieczeństwa PRL nie były traktowane przez KGB jako równorzędny partner. Bardzo często były zmuszone dawać więcej, niż otrzymywały w zamian. Współdziałanie z sowieckim wywiadem ustało w pierwszym kwartale 1990 r. na skutek zmiany wektorów polityki zagranicznej państwa.
W.Bagieński -”Współpraca służb wywiadowczych PRL i Związku Sowieckiego jako element relacji dwustronnych KGB z MSW (1956–1990)” - fragment
