Wtorek, 17 lis 4 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

"Sierpniówka" czyli dekret PKWN z 31 sierpnia 1944 roku

To miało być błyskawiczne narzędzie sprawiedliwości. Ogłoszony 31 sierpnia 1944 roku dekret PKWN tzw "sierpniówka" miał umożliwić szybkie i surowe osądzenie "faszystowsko - hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną oraz zdrajców Narodu Polskiego ". Kim byli sądzeni na podstawie "sierpniówki", jak wykorzystywano dekret do walki z przeciwnikami politycznymi i czy zachowane akta postępowań z dekretu sierpniowego " są wiarygodnym i wartościowym źródłem do badań historycznych ? o tym w programie RK i IPN "Posłuchaj historii" Jolanta Drużyńska rozmawiała z dr. Romanem Gieroniem z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie.

"Sierpniówka" czyli dekret PKWN z 31 sierpnia 1944 roku
Proces byłych członków załogi obozu KL Auschwitz-Birkenau przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Krakowie fot.AIPN

Posłuchaj wypowiedzi

Nieodzowność uregulowania kwestii ścigania przestępstw wojennych uzmysłowiono sobie podczas II wojny światowej, która stworzyła jakościowo nową sytuację. Niemcy w traktowaniu ludności na ziemiach okupowanych łamali zasady konwencji haskiej i popełniali masowe zbrodnie wojenne. Funkcjonariusze III Rzeszy realizowali politykę planowej eksterminacji grup ludności, stygmatyzowanych przez swoje pochodzenie rasowe. Rząd polski na uchodźctwie i Delegatura Rządu na Kraj informowały o tym opinię światową, prowadziły dokumentację tych czynów i podejmowały starania na rzecz ich penalizacji. Rozliczenie zbrodniarzy wojennych znajdowało się również w zainteresowaniu wielkich mocarstw.


Regulacje przedwojennego polskiego kodeksu karnego z 1932 r. nie dawały odpowiednich narzędzi do oceny zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. Kodeks nie znał typów przestępstw takich jak udział w masowej zagładzie, czy wymuszanie świadczeń od osób prześladowanych z jakichkolwiek względów.

PKWN ogłosił 31 sierpnia 1944 r. dekret: o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, zwany dekretem sierpniowym („sierpniówką”). Jego zapisy łamały zasadę lex retro non agit. Akt prawny stał na bardzo niskim poziomie legislacyjnym.

Były generał Waffen SS (SS-Obergruppenführer) Erich von dem Bach stoi przed mikrofonem podczas składania zeznań w czasie procesu Ludwiga Fischera, Ludwiga Leista, Josefa Meisingera i Maxa Daume przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Warszawie. Fot. AIPN

W rzeczywistości wady „sierpniówki” były dla nowej władzy zaletami. Sformułowane w dekrecie normy umożliwiały ich wykorzystanie wobec zbrodniarzy wojennych i każdej innej grupy podsądnych np. przeciwników politycznych. Działanie przepisów było selektywne. Dla komunistów istniał tylko jeden okupant, dlatego dekret odnosił się tylko do jednego z dwóch agresorów wrześniowych. Wymiar sprawiedliwości zajmował się przestępstwami popełnionymi tylko na rzecz Niemiec. Należy podkreślić również praktykę wykorzystania „sierpniówki” do skazywania na mocy jej przepisów żołnierzy Armii Krajowej oraz działaczy cywilnych Polskiego Państwa Podziemnego. Na jej podstawie skazano na śmierć gen. Emila Fieldorfa.

Emil Fieldorf  "Nil"  po aresztowaniu  w 1950 . Fot. AIPN

Nowe przepisy karne obok opisu przestępstw okupacyjnych zawierały również postanowienia dotyczące procedury oraz ustanawiały nowe organy właściwe w sprawach tych konkretnych przestępstw. W sądach Polski „ludowej” w latach 1944–1988 zapadło ok. 20 tys. wyroków skazujących w procesach przeciwko tzw. „hitlerowsko­ faszystowskim zbrodniarzom wojennym i zdrajcom narodu polskiego”.


W ostatnich latach powstały prace historyczne, które wykorzystywały akta powojennych procesów karnych z dekretu „sierpniowego” do badań nad relacjami polsko-żydowskim, kolaboracją, donosami itd. Należy dodać, że niektórzy historycy wskazują na uwikłania polityczne analizowanego materiału i wątpliwości co do jego wiarygodności. Dlatego ważna jest odpowiedź na pytanie na ile zachowane akta postępowań z dekretu „sierpniowego” są wiarygodnym i wartościowym źródłem do badań historycznych?

R.Gieroń (IPN) / jd

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Kraków ogranicza inwestycje. Stanisław Mazur: To podważanie fundamentów przyszłego wzrostu

  • W Tatrach trwają poszukiwania turystki. TOPR apeluje o pomoc

  • „Czy to jeszcze jest chrześcijaństwo?”. O. Jacek Prusak o oburzeniu po mszy za sprawcę zamachu

  • Pomagali rannym podczas zamachu w Krakowie. Prezydent Słowacji odznaczył dwoje swoich rodaków

  • Budżet Krakowa 2027: władze miasta planują oszczędności, ale i tak zadłużenie wzrośnie do 10 miliardów

  • Czy można patrzeć bez uprzedzeń? Wystawa Kingi Nowak w Bunkrze Sztuki