Wtorek, 17 lis 4 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Niemiecka okupacja – prawda i mity

Stereotypowe wyobrażenia na temat okupacji niemieckiej ziem polskich w latach 1939-1945, pomimo coraz większej liczby publikacji naukowych i popularnych, wciąż w wielu aspektach znacząco odbiegają od ówczesnych realiów. Na czym polegały różnice w traktowaniu poszczególnych regionów przedwojennej Polski i czy tego samego doświadczali Polacy na terenach wcielonych do III Rzeszy i w tzw. Generalnym Gubernatorskie? Jak manipulowali danymi o okupacyjnych ofiarach, terrorze, konspiracji powojenni włodarze Polski? O tym w programie Radia Kraków i Instytutu Pamięci Narodowej „Posłuchaj historii” mówiły dr Anna Czocher zajmująca się historią społeczną Polski XX w. ze szczególnym uwzględnieniem okresu drugiej wojny światowej (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Krakowie / UPJP II ) oraz dr hab. Joanna Lubecka badaczka historii III Rzeszy, także kwestii pamięci zbiorowej (BBH IPN w Krakowie / UI ). Program prowadziła Jolanta Drużyńska .

Niemiecka okupacja – prawda i mity
1.Parada wojsk niemieckich w Krakowie 25 października 1940 r. (niedziela) z okazji pierwszej rocznicy utworzenia GG / Bundesarchiv / wikipedia 2.Wypędzanie Polaków z Wielkopolski w 1939. Bundesarchiv / wikipedia 3. Germanizacja, zmiana nazwy miasta Łódź – „Na rozkaz führera to miasto nazywa się Litzmannstadt”. Tablica ustawiona na Placu Wolności w Łodzi, w miejscu zburzonego 11 listopada 1939 pomnika Tadeusza Kościuszki / wikpedia 4. Zbrodnia w Bochni w dniu 18 XII 1939 / NAC

J.Drużyńska rozmawia z A. Czocher i J.Luebecką

Stereotypowe wyobrażenia na temat okupacji niemieckiej ziem polskich w latach 1939-1945, pomimo coraz większej liczby publikacji naukowych i popularnych, wciąż w wielu aspektach znacząco odbiegają od ówczesnych realiów.

Jednym z uproszczeń jest przekonanie, że Niemcy postępowali w taki sam sposób na całym zajętym we wrześniu 1939 r. obszarze. Tymczasem istniały głębokie różnice w traktowaniu poszczególnych regionów przedwojennej Polski i wynikające z tego zasadnicze odmienności w statusie okupowanej ludności i warunkach jej egzystencji. Inaczej okupacja wyglądała na ziemiach bezpośrednio wcielonych do III Rzeszy (a w ich ramach inaczej na Śląsku, Pomorzu, w Wielkopolsce) i w Generalnym Gubernatorstwie. Różnice wynikały z odmiennego statusu tych obszarów w niemieckiej polityce. Ziemie zaanektowane miały być szybko zdepolonizowane i „odżydzone” i stać się od razu terenem niemieckiego osadnictwa. W GG, traktowanym jako tymczasowe siedlisko Polaków, rozwiązania prawne i warunki bytowania były korzystniejsze dla ludności podbitej, choćby z tego powodu, że okupant, potrzebował siły roboczej i spokoju na zapleczu.

W ramach tego podstawowego podziału istniały lokalne odmienności. Na terenie GG zasadnicze cele polityki okupanta były wspólne dla całego obszaru, a różnice wynikały z lokalnych uwarunkowań, niejednokrotnie miały nieformalny charakter. Natomiast na ziemiach wcielonych codzienne funkcjonowanie miejscowej ludności było pochodną polityki narodowościowej prowadzonej przez poszczególnych namiestników. W Kraju Warty, który namiestnik Artur Greiser chciał uczynić wzorcowym krajem niemieckim, realizowana była polityka wysiedleń miejscowej ludności. Pozostałych objęto surowymi restrykcjami i eksploatowano jako siłę roboczą. Na Śląsku Niemcy przyjęli założenie, że możliwe jest zniemczenie miejscowej ludności, wyodrębnionej jako Górnoślązacy. Pomorze już w pierwszych tygodniach wojny doświadczyło zmasowanego terroru, a eksterminacji polskich sąsiadów istotną rolę odegrali obywatele polscy niemieckiego pochodzenia (zbrodnia pomorska).

Ten podział generował istotne zróżnicowanie warunków życia Polaków zamieszkujących poszczególne obszary. Różnice dotyczyły m.in. możliwości używania języka polskiego, kwestii własnościowych, możliwości przemieszczania się, uczestnictwa w kulturze, sprawowania kultu religijnego. Co ważne, inne były uwarunkowania dotyczące wpisu na Volkslistę i wynikające z tego konsekwencje np. masowy pobór mężczyzn do Wehrmachtu na Śląsku. Z wielu powyższych uwarunkowań wynikały również mniejsze lub większe możliwości pracy konspiracyjnej.

1. Budowa na rozkaz gubernatora Fischera murów getta w Warszawie, sierpień 1940/ wikipedia 2.Demontaż przez Niemców pomnika Adama Mickiewicza, Rynek Główny w Krakowie (17 sierpnia 1940) Zdjęcie z kolekcji zdjęć z Drugiej Wojny Światowej Dr. Marka Tuszyńskiego. Archiwum Akt Nowych / wikipedia 3. Wacław Krzeptowski wita gubernatora Hansa Franka po przybyciu do Zakopanego (12 listopada 1939)/NAC 4. Rozstrzelanie Polaków po rozpoczęciu niemieckiej okupacji na Starym Rynku w Bydgoszczy, 9 września 1939 / wikipedia

Na pamięć o wojnie cieniem położyła się propaganda komunistyczna budująca i ujednolicająca obraz okupacji np. poprzez pomijanie jednych jej aspektów i nadmierne eksponowanie innych. Ówczesna działalność komemoracyjna uniwersalizowała ofiary niemieckiego ludobójstwa (określano je w sposób bezosobowy, umieszczano w kontekście „walki z zachodnim imperializmem”). Stereotypizacji i mitologizacji poddano losy całych zbiorowości oraz wzory indywidualnych postaw. Zarówno wojenni bohaterowie, jak i ofiary musiały mieć odpowiednią narodowość i przynależność polityczną. Liczba ofiar stała się przedmiotem manipulacji.

Osobną kwestią jest tabuizowanie wielu wątków okupacyjnej rzeczywistości np. gwałty i urodzone w ich wyniku dzieci, które dopiero w ostatnich latach znalazły się w zainteresowaniu historyków i opinii publicznej.

Anna Czocher, Joanna Lubecka

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Kraków ogranicza inwestycje. Stanisław Mazur: To podważanie fundamentów przyszłego wzrostu

  • W Tatrach trwają poszukiwania turystki. TOPR apeluje o pomoc

  • „Czy to jeszcze jest chrześcijaństwo?”. O. Jacek Prusak o oburzeniu po mszy za sprawcę zamachu

  • Pomagali rannym podczas zamachu w Krakowie. Prezydent Słowacji odznaczył dwoje swoich rodaków

  • Budżet Krakowa 2027: władze miasta planują oszczędności, ale i tak zadłużenie wzrośnie do 10 miliardów

  • Czy można patrzeć bez uprzedzeń? Wystawa Kingi Nowak w Bunkrze Sztuki