Znani byli pod nazwą „ księży postępowych”, księży „demokratów”, ze względu na ich rozłamową działalność nazywani byli także koniem trojańskim w polskim kościele. Mieli legitymizować przed wiernymi nową totalitarną władzę, podejmując, na zlecenie rządu, m.in. krytykę Watykanu i Episkopatu Polski a także pomagając przejąć kościelną organizację charytatywną „Caritas”. Kim byli „księża patrioci” i dlaczego opowiedzieli się za współpracą z systemem komunistycznym? O tym mówi w programie RK i IPN Posłuchaj historii dr hab. Łucja Marek z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie autorka wielu książek i publikacji dotyczących stosunków państwo - Kościół po drugiej wojnie światowej, polityki laicyzacyjnej władz komunistycznych i aparatu bezpieczeństwa w okresie PRL. Program prowadzi Jolanta Drużyńska. Program dostępny także na kanale YouTube RK.
„Zmonopolizowanie władzy w kraju pozwoliło komunistom zrzucić maskę przychylności dla Kościoła i otwarcie wystąpić przeciw niemu. Władza dążyła do odciągnięcia wiernych od Kościoła, pozbawienia go zaplecza osobowego, materialnych podstaw funkcjonowania oraz przejęcia kontroli nad częścią jego działalności w drodze nakazów administracyjnych […]
Latem 1949 roku komuniści wprowadzili dekret „ O ochronie wolności sumienia i wyznania” który wbrew tytułowi stanowił narzędzie ateizacji społeczeństwa. Jednocześnie – by doprowadzić do wewnętrznego rozbicia Kościoła – powołali Komisję Księży przy Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Środowisko to, do którego komuniści różnymi sposobami wciągnęli część duchownych, nazywane później”księżmi patriotami” aktywnie wspierało rząd, na jego zlecenie podejmując krytykę Watykanu i Episkopatu Polski […] W styczniu 1950 roku władza przejęła kościelną organizację charytatywną „Caritas”- zagrabiając majątek kościelny i zajmując prowadzone przez tę organizację domy opiekuńcze. Pod starą nazwą zaczęła działać organizacja kierowana przez”księży patriotów” i działaczy grupy „Dziś i jutro”– czyli późniejszego PAX
"Operacja: Zniszczyć Kościół" w: "Od Niepodległości do Niepodległości" Warszawa 2010 (fragment)
