Wtorek, 17 lis 4 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Polska, Polacy, Polskość... Czesław Miłosz i dwudziestolecie międzywojenne

„W stuleciu, w którym żyłem – demoniczna siła historii ukazywała się z ogromną wyrazistością” - pisał Czesław Miłosz. Okres, który stanowił przełom formacyjny w jego biografii to dwudziestolecie międzywojenne, tamta Polska, w której „dość było zjawisk budzących przerażenie, litość i gniew", ale „właśnie te silne uczucia przesądzały o tym, czym stałem się jako poeta, i ślady tych uczuć można znaleźć w moich utworach” -podkreślał Miłosz w „Wyprawie w dwudziestolecie”. O tamtej Polsce widzianej oczyma Miłosza w historycznej odsłonie Kola kultury mówił dr hab. Krzysztof Kloc, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej zajmujący się dziejami politycznymi XIX/XX w., ze szczególnym uwzględnieniem polskiego międzywojnia, także biografistyką, autor wydanej w 2024 roku książki pt. „Białorusin, który udaje Litwina. Czesław Miłosz i Polska 1918-1939”. Program prowadziła Jolanta Drużyńska.

 Polska, Polacy, Polskość... Czesław Miłosz i dwudziestolecie międzywojenne
1. Czesław Miłosz fot/ NAC 2. Miłosz (w III rzędzie, 4. od lewej) wśród studentów Uniwersytetu Stefana Batorego, rok 1930 fot. wikipedia 3. tablica poświęcona Miłoszowi na ulicy Literackiej (Literatų) w Wilnie fot. J.Drużyńska

J.Drużyńska rozmawia z K.Klocem

W 2018 r. zacząłem zbierać materiały do tomu esejów o „Kulturze” Jerzego Giedroycia. W planowanej roboczo książce zamierzałem, jeśli się można tak wyrazić, skonfrontować głównych reprezentantów środowiska „Kultury” z Polską Dwudziestolecia; pokazać poprzez ich biografie, w odbiciu ich życiorysów, w ich refleksji oraz późniejszym, już z perspektywy wychodźstwa, namyśle, węzłowe problemy państwa polskiego doby międzywojnia. Na warsztat wziąłem postacie Giedroycia, Józefa Czapskiego, Konstantego A. Jeleńskiego, Juliusza Mieroszewskiego, Jerzego Stempowskiego i właśnie Czesława Miłosza. Wertując kolejne tomy Miłoszowej spuścizny rychło doszedłem do przekonania, że w ogromie – dosłownie – materiału, który Poeta pozostawił w swej twórczości, eseistyce, korespondencji, rozmowach i wypowiedziach, znaczna część poświęcona została niemal wyłącznie Dwudziestoleciu, zjawiskom, prądom, problemom, osobom, które determinowały dzieje tamtej Polski, losy samego Miłosza, a i później nań wpływały, w kolejnych dekadach jego emigracyjnego życia. Stało się dla mnie oczywistym, że primo: dla Miłosza okres międzywojennego dwudziestolecia stanowił przełom formacyjny w jego biografii , a secundo: tamto państwo wielokrotnie stawało się punktem wyjścia do przemyśleń Miłosza i jego, nie tylko intelektualnych, zmagań z wielką spuścizną całego polskiego XX w. i szeregu zagadnień ją tworzących.

[…]

„W stuleciu, w którym żyłem – mówił Miłosz – demoniczna siła historii ukazywała się z ogromną wyrazistością. Do tego stopnia, że istniały przecież różne filozoficzne i polityczne kierunki, które mówiły o historii pisanej wielką literą i robiły z niej rodzaj bogini. Bardzo pewne swego odwoływały się do sądu historii, która rzekomo miała im przyznać słuszność. Oczywiście w tych ujęciach historia ukazywała się jako siła zupełnie obojętna na pojedynczego człowieka, czyli mordowanie ludzi uzyskiwało sankcję, rzekomą sankcję historii.” Mając przed oczami własne doświadczenia dwudziestego stulecia Miłosz stwierdzał, że dla niego Historia, ta właśnie pisana wielką literą, to „złowroga i niezrozumiała siła przychodząca z zewnątrz do mojej wioski, do mojego domu, wyrywająca mnie z codziennych zwyczajów i zmuszająca do robienia tego, czego robić nie chcę”. „A co to jest historia? To są ludzie – ci, którzy żyli i już nie żyją” – powiadał.

[…]

Miłosz był po uszy zanurzony w historii. Dosłownie i w przenośni. I jako świadek, i jako myśliciel, historiozof, teoretyk, pamiętnikarz i… archiwista.

[…]

„… wyodrębniłem sześć problemów, którymi zajmuję się w osobnych szkicach: Polska, Polacy, Polskość; Wilno: ni to Polska, ni to nie Polska, ni to Litwa, ni to nie Litwa; Piłsudski i państwo; Dmowski i nacjonalizm; Inteligencja i intelektualiści; Katastrofizm i marksizm. Wszystkie te teksty mają jedną nić przewodnią […] jest to Polska, Polacy i – zapisywana tak jak u Miłosza, jako pogańskie bóstwo, wielką literą – Polskość”

Krzysztof Kloc - „Białorusin, który udaje Litwina” Czesław Miłosz i Polska 1918-1939 – wstęp ( fragment )

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Kraków ogranicza inwestycje. Stanisław Mazur: To podważanie fundamentów przyszłego wzrostu

  • W Tatrach trwają poszukiwania turystki. TOPR apeluje o pomoc

  • „Czy to jeszcze jest chrześcijaństwo?”. O. Jacek Prusak o oburzeniu po mszy za sprawcę zamachu

  • Pomagali rannym podczas zamachu w Krakowie. Prezydent Słowacji odznaczył dwoje swoich rodaków

  • Budżet Krakowa 2027: władze miasta planują oszczędności, ale i tak zadłużenie wzrośnie do 10 miliardów

  • Czy można patrzeć bez uprzedzeń? Wystawa Kingi Nowak w Bunkrze Sztuki