Ustawa z marca 1990 roku o samorządzie terytorialnym była najważniejszą reformą ustrojową III RP. Odrodzony samorząd, wyłoniony w pierwszych po wojnie wolnych, demokratycznych wyborach 27 maja 1990 roku stał się „jednym z fundamentów polskiej transformacji i jej kołem zamachowym”. Ta istotna zmiana ustrojowa w Krakowie przebiegła pod znakiem nie tylko wytężonej pracy, ale także sporów, konfliktów i podziałów frakcyjnych w Radzie Miasta. O tym jak przebiegały narodziny samorządu w Krakowie mówił prof. Jacek Purchla historyk sztuki specjalista z zakresu dziedzictwa kulturowego i historii miast, krakowianista, nauczyciel akademicki. Założyciel i wieloletni dyrektor Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie, wiceprezydent Krakowa od czerwca 1990 roku do marca 1991 roku. Autor dziesiątków publikacji i książek dotyczących Krakowa na przełomie XIX i XX wieku, jego roli i znaczenia, architektury etc. a także wydanej w 2025 roku publikacji „Kraków 1990. Na przełomie epok”. Program prowadziła Jolanta Drużyńska.
"Wymuszona sytuacją polityczną szybkość polskiej reformy i wyborów 27 maja 1990 utrudniła pełne przygotowanie odrodzonego samorządu w różnych aspektach jego funkcjonowania: ludzkim, politycznym i ustrojowym. Trudny dzisiaj do uświadomienia radykalizm reformy samorządowej i tempo przełamywania omnipotentnego państwa natrafiały wówczas na liczne bariery systemowe […] Szybko okazało się, że pierwsze ekipy samorządowe wielkich miast dostały słabe kompetencje, a ich władza wikłana jest w doraźną walkę polityczną. W sytuacji głębokiego kryzysu wielkich miast zamiast wzmacniać władze wykonawczą ich prezydentów, postąpiono na odwrót. Ustawodawcy zabrakło w roku 1990 wyobraźni, nie wykorzystał też bogatego doświadczenia historycznego polskiego samorządu […]
W czerwcu historyczna sala posiedzeń Rady Miasta Krakowa stała się nie tylko na powrót „świątynią religii samorządowej”, ale także przestrzenią spotkania i konfrontacji dwóch różnych światów, których przedstawiciele pod sztandarem „Solidarności” razem walczyli z reżimem. […] Bipolarność Krakowa stanowiła bowiem szczególnie podatny grunt dla ogłoszonej wiosną przez Lecha Wałęsę „wojny na górze”, której sceną stała się Rada Miasta. W Krakowie najszybciej ujawniło się z całą mocą pęknięcie mentalne, podział na „Polskę liberalną „i „Polskę solidarną”. W ten sposób Kraków już na przełomie lat 1990 i 1991 antycypował późniejsze polityczne podziały obozu postsolidarnościowego na poziomie krajowym…”
Jacek Purchla „Epilog” (fragment) w : „Kraków 1990. Na przełomie epok”, Kraków 2025
