Niemcy nazywali je „wschodnimi ziemiami wcielonymi” lub „zaanektowanymi obszarami wschodnimi”, pozostałe tereny stały się Nebenlandem, krajem przybocznym Rzeszy, rodzajem kolonii - tak wyglądała rozparcelowana przez III Rzeszę Rzeczpospolita po 1 września 1939 roku. O niemieckich okupacjach ziem polskich w historycznej odsłonie Koła kultury mówił krakowski historyk prof. Andrzej Chwalba autor pierwszej syntezy II wojny światowej na ziemiach polskich „Polska krwawi. Polska walczy. Jak żyło się pod okupacją 1939 -1945”. Program prowadziła Jolanta Drużynska.
J.Drużyńska rozmawia z prof. A. Chwalbą
8 października 1939 roku Hitler wydał dekret o włączeniu zachodniej części Polski do Rzeszy. Ziemie te będziemy nazywali Ziemiami Zachodnimi (ZZ). Natomiast Niemcy nazywali je „wschodnimi ziemiami wcielonymi” lub „zaanektowanymi obszarami wschodnimi”. Regiony te zamieszkiwało ponad 10 milionów osób, z czego Polacy stanowili 88%, a Niemcy i Żydzi po około 6%. Pozostałą część wojennej zdobyczy stanowiło Generalne Gubernatorstwo zarządza ne przez Hansa Franka. W październiku nie zdecydowano jeszcze o ostatecznej granicy między GG a Rzeszą, gdyż politycy niemieccy spierali się m.in. o przynależność Łodzi i okręgu. Ostatecznie 4 listopada 1939 roku Hitler zadecydował, że będzie częścią Rzeszy. Za takim rozwiązaniem lobbowali m.in. tamtejsi niemieccy przemysłowcy. Pięć dni później, w rocznicę puczu monachijskiego, nastąpiło uroczyste wcielenie Łodzi i okręgu łódzkiego. Frank bezskutecznie protestował. Ziemie Zachodnie podzielono na okręgi (prowincje), które składały się z rejencji, rejencje z powiatów, a powiaty z gmin wiejskich i miejskich. […] Na czele prowincji stali namiestnicy wyposażeni w rozległe kompetencje. Nazywano ich ironicznie „książętami Rzeszy”. Łączyli oni władzę administracyjną z partyjną, gdyż byli też gauleiterami NSDAP. Okręg Gdańsk-Prusy Zachodnie przypadł Albertowi Forsterowi, Kraj Warty Arthurowi Greiserowi, Śląsk (w styczniu 1941 roku) Fritzowi Brachtowi. Na czele Prus Wschodnich stał Erich Koch jako nadprezydent i gauleiter.
[…] Niemiecka polityka na ZZ była zdeterminowana przez pryncypia rasowe. Wprowadzono segregację rasową, i to nie tylko za życia, ale i po śmierci. Prawo nakazywało pochówek Polaków i Niemców na oddzielnych cmentarzach. Prochy Niemców nie powinny były sąsiadować z prochami Polaków. „My, Niemcy, przyszliśmy jako panowie, a Polacy mają być odtąd naszymi sługami” — oświadczył Greiser 21 września 1939 roku w Poznaniu. „Jesteśmy narodem pa nów i musimy pamiętać, że najnędzniejszy robotnik niemiecki jest rasowo i biologicznie tysiąckroć bardziej wartościowy niż tutejsza ludność” — oświadczył Koch 5 marca 1943 roku. Dlatego Niemcy muszą być obdarowani przywilejami, w tym prawem do korzystania z pracy niewolników, Polaków i Żydów. O przynależności do ras decydowała „wartość rasowa”. Kontakty między rasą najszlachetniejszą, czyli niemiecką, a podłą, czyli polską, zostały ograniczone do niezbędnego minimum. Ani Polacy, ani Żydzi nie mogli być goszczeni przez panów, a panom nie wolno było przyjąć zaproszenia do wspólnego spędzania czasu. Apartheid stanowił naczelną zasadę niemieckiej polityki, aczkolwiek — o czym mowa będzie dalej — trudno ją było wyegzekwować.
A.Chwalba „ Okupacja niemiecka .Ziemie zachodnie „ w: „Polska krwawi. Polska walczy. Jak żyło się pod okupacją 1939-1945”
NEBENLAND
Z pozostałych polskich terytoriów utworzono Generalne Gubernatorstwo dla Okupowanych Obszarów Polskich. Dekret z 12 października 1939 roku nabrał mocy prawnej 26 tego samego miesiąca. Między GG a Rzeszą istniała granica paszportowa, dewizowa, walutowa i policyjna. Na obszarze o powierzchni 94,1 tys. kilometra kwadratowego mieszkało około 12 milionów osób, z czego Polacy stanowili 81,7% ogółu, Żydzi 12,5%, Ukraińcy 5%, Niemcy 0,8%. W 1940 roku niemieckie biuro statystyczne odnotowało także 65 tysięcy folksdojczów i 80 tysięcy górali. GG było podzielone na cztery dystrykty: warszawski, krakowski, radomski i lubelski, a te na powiaty, gminy i sołectwa (wsie). Granice powiatów nie pokrywały się z przedwojennymi i z reguły były od nich większe. Po 22 czerwca 1941 roku ziemie dotychczas okupowane przez Związek Sowiecki znalazły się pod okupacją niemiecką.
[..] Czym było, a czym nie było GG? Nie wchodziło w skład Rzeszy, choć ona wykonywała w nim władzę zwierzchnią. Nie stanowiło quasi-państwa, a jedynie odrębny twór o niezdefiniowanym charakterze. Nieoficjalnie określano je jako obszar niemieckich interesów. 19 stycznia 1940 roku doprecyzował to Frank, powiadając: „Dziś GG jest pełnowartościową częścią składową niemieckiej przestrzeni życiowej”. Polacy nazywali je „królestwem Franka”, „Frankonią” lub „Gestapolandem”. Z pewnością, jak podkreślali badacze, było „rezerwuarem taniej siły roboczej na wielką skalę”, „miejscem bezwzględnej eksploatacji”, „gigantycznym obozem pracy”. 31 lipca 1940 roku, tj. po klęsce Francji, usunięto z tytulatury zdanie o GG „dla okupowanych obszarów polskich”. Przestało być siedzibą Polaków, a stało się Nebenlandem, krajem przybocznym Rzeszy, rodzajem kolonii. Po Zagładzie niemieccy politycy zastanawiali się nad możliwością włączenia GG do Rzeszy. Oczywiście Frank był temu przeciwny.
A.Chwalba „ Okupacja niemiecka . Generalne Gubernatorstwo” „ w: „Polska krwawi. Polska walczy. Jak żyło się pod okupacją 1939-1945”
