"Nie było życia dla Cyganów..."

Instytut Pamięci i Dziedzictwa Romów oraz Ofiar Holokaustu podaje, że "podczas wojny zginęło około 35 spośród 50 tys. zamieszkujących przedwojenną Polskę Romów, zarówno tych prowadzących wędrowny tryb życia, jak i tych od wielu już lat osiadłych. Szacunkowa liczba Romów eksterminowanych w obozach koncentracyjnych wynosi 500 tysięcy osób: mężczyzn, kobiet i dzieci. Ilu ich zginęło w egzekucjach na miejscu schwytania? Tego nikt nie jest w stanie podać. Po 1945 r. pozostało w Polsce ok. 12-15 tys. Romów."

- Całkowitej liczby zamordowanych Romów w Europie nie poznamy nigdy - mówi profesor Sławomir Kapralski, pół miliona to "liczba symboliczna"  wskazująca na romskie cierpienie i poczucie subiektywnej straty...

Na terenie dawnego Generalnego Gubernatorstwa odnotowanych zostało, jak do tej pory, 180 miejsc, w których dokonano mordu na Romach.

^{Fot. Muzeum Okręgowe w Tarnowie}

Na pomnikowej tablicy w borzęckim lesie (Borzęcin Dolny), gdzie zostali zamordowani przez Niemców Cyganie z Polskiej Romy (dwadzieścia dziewięć osób), obok informacji o dacie mordu, znalazł się fragment wiersza Papuszy: "Nie było życia dla Cyganów w mieście/ i na wsi zabijali, zabijali nas. Co robić? Szły z dziećmi Cyganki w las,/ daleko w las, by nie znalazły nas niemieckie psy".

Pomnik został odsłonięty w 2011 roku (zrekonstruowany po zniszczeniu w 2016 r.) podczas XII Taboru Pamięci Romów. Autorką pomnika jest romska artystka Małgorzata Mirga -Tas.

Zbiorowa mogiła Romów zamordowanych w Żabnie przez Niemców w 1943 roku

^{fot.J.Drużyńska}

Zbiorowa mogiła Romów  z grupy Bergita Roma (93 osoby) na cmentarzu w Szczurowej

^{fot.J.Drużyńska}