Geneza paktu Hitler – Stalin, który przypieczętował los Polski we wrześniu 1939 roku to jeden z najbardziej fascynujących rozdziałów w dziejach stosunków międzynarodowych. W niespełna rok zaciekli wrogowie podali sobie ręce ponad głową ważnej dla obu przeszkody jaką była Rzeczpospolita, ale to bezczynność aliantów Polski dała Moskwie „zielone światło” do akcji z 17 września. O sowieckiej agresji na Polską w 1939 roku w programie „Historia kołem się toczy” mówił krakowski historyk prof. Mariusz Wołos z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie oraz Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Program prowadziła Jolanta Drużyńska.
Agresja sowiecka na Polskę była rezultatem paktu Hitler-Stalin, ale i nadzwyczajnej sytuacji wytworzonej przez bezczynność zachodnich mocarstw sprzymierzonych. Wobec nieprowadzenia większych działań wojennych przez mocarstwa alianckie powstała dla Sowietów szczególna możliwość wystąpienia przeciw zachodniemu sąsiadowi bez obawy uwikłania się w wojnę nimi. Wydaje się, że bezbłędnie rozumiał to ambasador Łukasiewicz, który 6 września 1939 roku powiedział swojemu amerykańskiemu koledze Bullittowi, że ze względu na bezczynność militarną sojuszników „Polska znalazła się w rozpaczliwej sytuacji” i „jeżeli Francja i Anglia nie przystąpią natychmiast do ataku, Związek Radziecki zaatakuje i zaanektuje wschodnią Polskę „. Wypadki następnych dni potwierdziły trafność tego rozumowania.
Posłuchaj podcastu
Wypowiadając powyższe bardzo właściwe słowa, ambasador w Paryżu nie wiedział oczywiście o tajnych zarządzeniach wojskowych wydanych w Moskwie. Z 3 września pochodzi rozkaz ludowego komisarza obrony Woroszyłowa zarządzający gotowość bojową zachodnich okręgów Armii Czerwonej na 6 września. Sowieci rozpoczęli tajną mobilizację „kartkową” żołnierzy […] Niestety, ambasador Grzybowski (ambasador RP w Moskwie) wszelkie informacje i pogłoski o posunięciach mobilizacyjnych sowietów tłumaczył potrzebą zabezpieczenia tego państwa na okoliczność wojny w Europie. Tak jak ścisłe kierownictwo polskiego MSZ uważał też, że Rosja Stalina nie jest zainteresowana w sąsiedztwie z Niemcami
[…] Bezczynność aliantów Polski dała Moskwie „zielone światło” do akcji z 17 września
M.Kornat, M. Wołos „Józef Beck. Biografia” – rozdział – „Inwazja sowiecka” (fragment)
