Niespełna dwudziestoletnie istnienie odrodzonej Polski zakończyła niemiecko–sowiecka agresja we wrześniu 1939 roku. To był swoisty geopolityczny wyrok na Rzeczpospolitą, w momencie gdy „państwo polskie krzepło i pokonywało skutecznie trudności wewnętrzne” choć „nie wszystkie problemy, bolączki, i ułomności” dało się rozwiązać. O tym, czym była ówczesna Rzeczpospolita: suwerennym państwem w matni geopolityki czy „państwem sezonowym”, „poczwarnym bękartem traktatu wersalskiego” „przywróconym na mapę świata przypadkiem” mówi krakowski historyk dr hab. Krzysztof Kloc, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej, zajmujący się badaniem m.in. dziejów polskiej irredenty XIX i XX wieku, losami obozu piłsudczykowskiego, biografistyką tego okresu, historią drugiej Rzeczpospolitej. Autor wielu publikacji i książek na ten temat w tym eseju „Sezon na niepodległość. Czy odrodzona Polska mogła przetrwać?”. Program prowadzi Jolanta Drużyńska. Środa 11 listopada g. 21.05. Program dostępny także na kanale YouTube Radia Kraków.
„Sytuowana między Niemcami a Rosją Polska może istnieć, tylko jeżeli będzie wielka i potężna, a tę można tylko przy bardzo mądrej i ostrożnej polityce zrobić” – stwierdzał na samym początku odrodzenia się państwa polskiego Dmowski. Mieroszewski ponuro zauważał, że „polska mogłaby istnieć jako niepodległe państwo, tylko gdyby czas się zatrzymał”. Gdyby Rosja trwała bez zmian jako „chaotyczna bolszewia” na poziomie z 1920 roku – a Niemcy” pokornie pokoleniami godzili się na ograniczenia narzucone Traktatem Wersalskim”, dodając, że „niepodległość takiego państwa” , które „może istnieć tylko tak długo, jak długo jego obaj sąsiedzi żyją w niezgodzie” , „ma charakter czysto koniunkturalny i dobiega kresu, kiedy pomiędzy jego sąsiadami następuje porozumienie”.
Niepodległość Polski – jeżeli nie ma być zjawiskiem sezonowym – musi się opierać na innych założeniach niż czasowa niedyspozycja Rosji i Niemiec. To uwaga i zarazem wyzwanie dla państwa polskiego, dla Polaków, ponadczasowe. W polskim położeniu nie ma wiele miejsca na improwizację, każdy krok musi być wyważony, każdy sojusz solidnie przemyślany. Polska potrzebuje z jednej strony polityki ostrożnej, a z drugiej – i nie ma tu sprzeczności- wizjonerskiej, zdolnej przekuwać słabości w atuty. Jej przetrwanie zależy nie tylko od konsekwentnie wzmacnianej siły własnego oręża, ale i od subtelnej gry dyplomatycznej i wewnętrznej spójności. Spójności - nie jedności, bo ta nigdy nie jest w pełni możliwa. Polska nie może być wiecznym tancerzem na linie, gdzie jeden fałszywy, nawet jeśli drobny, krok oznacza upadek.
Krzysztof Kloc „Sezon na niepodległość. Czy odrodzona Polska mogła przetrwać?”, Warszawa 2026
