Synteza chemiczna bez użycia rozpuszczalników? Produkcja farmaceutyków z ograniczeniem odpadów chemicznych? Ekologiczne metody syntezy z wykorzystaniem odnawialnych surowców? To wszystko jest możliwe, jeśli zastosujemy zasady zielonej chemii
Z drem Jędrzejem Piątkiem z Krakowskiego Instytutu Technologicznego Sieci Łukasiewicz rozmawiała Ewa Szkurłat
Celem zielonej chemii jest zmniejszenie wpływu chemikaliów na zdrowie ludzkie i wyeliminowanie skażenia środowiska poprzez stosowanie precyzyjnych procesów. Chemicy poszukują alternatywnych, przyjaznych dla środowiska reakcji i procesów, uwzględniają je w planowaniu i kosztach projektów.
Synteza chemiczna bez użycia rozpuszczalników? Produkcja farmaceutyków z ograniczeniem odpadów chemicznych? Ekologiczne metody syntezy z wykorzystaniem odnawialnych surowców? To wszystko jest możliwe, jeśli zastosujemy zasady zielonej chemii. Więcej w @RadioKrakow fot. M.Adamska pic.twitter.com/1F8YXGuGdu
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) August 27, 2026
Koncepcja zielonej chemii zrodziła się w 1991 roku. Termin ten znalazł się w programie Amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska. Oszacowano, że 43% produkowanych chemikaliów na świecie nie ma pełnych badań toksykologicznych, a o 7% brak danych w ogóle.Inicjatorzy idei zielonej chemii podkreślają, że chemicy projektujący i realizujący procesy chemiczne powinni przestrzegać zasady Hipokratesa: " primum non nocere" (przede wszystkim nie szkodzić) odniesioną do człowieka i środowiska naturalnego. Praktycy zielonej chemii postulują zmianę sposobu myślenia na temat odpadów chemicznych - zielona chemia stara się zapobiegać ich powstawaniu już na poziomie syntezy.
Z punktu widzenia historii nauki, narodziny koncepcji zielonej chemii i jej popularyzacja stanowią być może jedną z najważniejszych rewolucji naukowych ostatnich 30 lat. Sformułowano 12 zasad zielonej chemii. Mówią one m.in o zapobieganiu powstawania odpadów zamiast ich późniejszego unieszkodliwiania; wykorzystaniu surowców pochodzących ze źródeł odnawialnych,projektowaniu produktów w taki sposób, by po okresie ich używania rozkładały się na substancje nieszkodliwe czy projektowaniu produktów chemicznych zachowujących swoje funkcje, ale o mniejszej szkodliwości.
Zasady zielonej chemii w ograniczonym stopniu mogą być stosowane przy produkcji leków służących np. do chemioterapii, środków biobójczych i do dezynfekcji, przy produkcji materiałów o ekstremalnej odporności np. tworzyw sztucznych, powłok ochronnych czy uszczelnień w lotnictwie, kosmonautyce czy wojsku.
