Kiedy dziecko może samo decydować o swoich wyborach? Czy w ogóle powinno to robić? W pierwszym odcinku z cyklu rozmów z Katarzyną Wnęk-Joniec, psychologiem specjalizującym się w pracy z dziećmi i młodzieżą, poruszony został temat odpowiedzialności – zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Jak pomagać młodym ludziom i jak budować odpowiedzialność w naturalny i mądry sposób?
Relacje rodzinne oparte na współodpowiedzialności
Katarzyna Wnęk-Joniec zachęca rodziców do oddawania dzieciom odpowiedzialności za ich decyzje. Proces ten powinien być płynny i dostosowany do wieku oraz możliwości dziecka. Nie chodzi o wyznaczenie sztywnej granicy, lecz o uważne słuchanie i stopniowe włączanie ich w procesy decyzyjne.
Najpiękniejsze i najważniejsze relacje tworzą się wtedy, kiedy rodzic od początku słucha dziecka i szanuje jego zdanie. Komunikacja musi być płynna. Według najnowszych badań z 2024 roku rozumienie i świadomość dziecka odnośnie swoich potrzeb tworzy się już w drugim roku życia, a nie w czwartym, jak wcześniej sądzono - mówi Katarzyna Wnęk-Joniec.
Przykład z czapką na zimę, który często pojawia się w rozmowach z rodzicami, świetnie ilustruje tę zasadę. Jeśli małe dziecko nie chce jej założyć, rodzic ponosi odpowiedzialność za jego zdrowie i powinien podjąć decyzję. Jednak w przypadku starszych dzieci, które rozumieją konsekwencje swoich wyborów, warto pozwolić im zadecydować samodzielnie – nawet jeśli oznacza to, że będą musiały zmierzyć się z dyskomfortem czy chorobą.
Badania pokazują, że kary nie przynoszą długoterminowych rezultatów. Kluczowe jest natomiast wprowadzenie naturalnych konsekwencji działań dziecka, które uczą odpowiedzialności i podejmowania decyzji.
Rodzice pytają mnie, jak ukarać dziecko. Ale czy naprawdę rodzisz dziecko po to, by przez lata specjalizować się w karaniu? Dziecko należy nauczyć szczęścia, życia, radości i odpowiedzialności.
Budowanie odpowiedzialności dziecka zaczyna się od codziennych obowiązków w domu. Rodzina to wspólnota, w której wszyscy korzystają z jej zasobów i każdy powinien włączyć się w jej funkcjonowanie.
(cała rozmowa do posłuchania)
Posłuchaj wypowiedzi
Ustalanie zasad i przestrzeń na błędy
W każdej rodzinie kluczowe jest ustalenie jasnych zasad, które obowiązują wszystkich członków, od najmłodszych do najstarszych. Ważne jest też dawanie dziecku przestrzeni do popełniania błędów i uczenia się na nich.
Jeśli my, rodzice, zawsze będziemy ingerować i ratować dziecko przed konsekwencjami, to wychowamy ludzi przekonanych, że za ich życie odpowiada cały świat, tylko nie oni sami. Chcemy budować relacje oparte na wzajemnym zrozumieniu, słuchaniu i dawaniu przestrzeni dzieciom do nauki odpowiedzialności za swoje decyzje.
Czy jesteśmy gotowi, by pozwolić dzieciom na więcej?
