Nie można całkowicie uchronić dzieci przed informacjami o tragicznych wydarzeniach. Nawet jeśli rodzice nie włączają telewizora i nie rozmawiają o nich w obecności najmłodszych, dzieci mogą dowiedzieć się o wszystkim od rówieśników. Jak więc rozmawiać z nimi o przemocy, śmierci i strachu, nie potęgując ich lęku? Najważniejsze są proste, dostosowane do wieku wyjaśnienia, szczerość, nazywanie emocji i odbudowywanie poczucia bezpieczeństwa. Więcej w rozmowie z Sylwią Paszkowską opowiedziała Katarzyna Wnęk-Joniec, psycholog dziecięca.
Posłuchaj wypowiedzi
Dzieci potrzebują rozmowy. Milczenie nie chroni przed lękiem
Jak wyjaśnić dziecku coś, co dla wielu dorosłych pozostaje niezrozumiałe? Czy mówić o śmierci i przemocy wprost? Jak odpowiadać na pytania o sprawcę i możliwość powtórzenia się podobnego zdarzenia? Pierwszym krokiem powinno być podjęcie rozmowy, nawet jeśli dorosłym trudno znaleźć odpowiednie słowa.
Każde słowo, każde nawiązanie obniża w jakiś sposób nam ten poziom napięcia – mówi Katarzyna Wnęk-Joniec.
Nie oznacza to jednak, że z dzieckiem należy szczegółowo omawiać przebieg tragedii. Można powiedzieć dziecku, że wydarzyło się coś bardzo trudnego: pewien człowiek wjechał na rynek i skrzywdził wiele osób, używając broni. Szczególnie ważne jest, aby nie unikać bezpośrednich pytań najmłodszych. Jeżeli dziecko chce wiedzieć, czy ktoś umarł, powinno otrzymać jasną i prawdziwą odpowiedź.
Odpowiedzi w rodzaju "to temat dla dorosłych", "nie myśl o tym" czy "chodź, pobawimy się" mogą przynieść odwrotny skutek. Dziecko nie przestanie się zastanawiać. Może natomiast zacząć szukać informacji na własną rękę, wyobrażać sobie przebieg zdarzeń i budować własne, niekoniecznie prawdziwe wyjaśnienia.
Jak mówić o śmierci i przemocy?
Rozmowa powinna być dostosowana do wieku i możliwości poznawczych dziecka. Młodsze dzieci potrzebują przede wszystkim krótkich, konkretnych odpowiedzi. Starsze mogą zadawać bardziej złożone pytania, interesować się przyczynami wydarzenia czy próbować zrozumieć zachowanie sprawcy.
W każdym przypadku warto unikać nadmiernego dramatyzowania. Określenia takie jak "potworne", "przerażające" czy "straszne" mogą dodatkowo wzmacniać lęk, szczególnie gdy dziecko nie potrafi jeszcze samodzielnie uporządkować swoich emocji. Ważne jest również to, aby nie przedstawiać przemocy jako czegoś fascynującego czy niezwykłego. Dotyczy to także sposobu opowiadania o sprawcy.
Należy zwrócić uwagę na określenie "samotny wilk", używane w odniesieniu do niektórych sprawców samodzielnie przeprowadzających ataki. Może ono niepotrzebnie nadawać takiej postaci romantyczny, niemal bohaterski charakter. Tymczasem nie należy tworzyć wokół sprawcy aury wyjątkowości ani przedstawiać przemocy jako sposobu na rozwiązanie problemów. W rozmowie z dzieckiem lepiej skupić się na krzywdzie wyrządzonej innym ludziom oraz na tym, że istnieją inne sposoby radzenia sobie z trudnymi emocjami.
Nie należy wymyślać motywów sprawcy ani przedstawiać własnych przypuszczeń jako faktów.
"Nie mam pojęcia, dlaczego" jest bardzo uczciwą odpowiedzią – zaznacza Katarzyna Wnęk-Joniec.
Można jednocześnie spróbować wytłumaczyć dziecku, że ludzie przeżywają różne emocje: złość, smutek, frustrację czy poczucie odrzucenia. Same emocje nie są czymś złym. Każdy może się zezłościć, poczuć skrzywdzony albo niesprawiedliwie potraktowany. Ważne jest jednak to, co robi z tymi uczuciami.
