"Król Roger" w Operze Krakowskiej. RECENZJA

To na pewno jedna z najbardziej oczekiwanych premier sezonu – legendarna opera Szymanowskiego i Iwaszkiewicza, zrealizowana przez słynny już „dream team”: reżysera Michała Znanieckiego, dyrygenta Łukasza Borowicza i światowej sławy barytona Mariusza Kwietnia. Po wspólnych sukcesach w Brazylii i Hiszpanii, po wcześniejszych realizacjach także na scenie Opery Krakowskiej, ze świetną „Miłością do trzech pomarańczy” na czele.

Sam Znanieck mówił przed premierą:”To fantastyczne uczucie dobrze znać chór, świetnie rozumieć się z orkiestrą, wracać po prostu do dobrych znajomych. Soliści są ważni, ale przy tak wielkich realizacjach liczy się cały zespół. „Król Roger” ma też wspaniałego ambasadora w osobie Mariusza Kwietnia. Dzięki swojej pozycji w najważniejszych teatrach świata, świadomie przyczynia się do rozpropagowania tej opery. „Król Roger” to jedno z moich marzeń operowych, ale przede wszystkim to także obowiązek, repertuarowa konieczność. W świecie ta opera ma status szczególny, zaczyna być obowiązkową pozycją w najważniejszych teatrach. Cieszę się, że już nikomu nie trzeba tłumaczyć, dlaczego warto sięgać do tej muzyki. Wciąż jeszcze „Król Roger” bywa postrzegany jako dzieło tajemnicze czy enigmatyczne, ale fascynuje i zdobywa kolejne sceny na całym świecie. I od kilku lat dzieje się to coraz szybciej.”

„Król Roger”, poprzez swoja muzykę, fantastycznie oddziałuje na nasze emocje, uczeni jednak od lat próbują odpowiedzieć na pytanie, czym jest ta opera. Dionizyjskim dytyrambem? Dramatem filozoficznym sięgającym fundamentalnych problemów egzystencji? Religijnym misterium – pyta najwybitniejsza badaczka Szymanowskiego, Teresa Chylińska. A może jungowską psychodramą, teatrem duszy, w którym zmaga się człowiek i jego Cień, freudowskim badaniem podświadomości, synkretyczną opowieścią o podobieństwach Chrystusa i Dionizosa, wykładem o mechanizmach władzy? Interpretacje można mnożyć, uniwersalny wymiar muzyki pozwala budować z niej bardzo różne opowieści. Co wielu już realizatorów wyprowadziło na interpretacyjne bezdroża.

Opisana w libretcie katedra w Palermo w Operze Krakowskiej staje się pałacem prawa i rządzących cywilizacją norm. Na filarach wielkiej sali wyświetlają się teksty starożytnych kodeksów i zasad. W ten apolliński porządek wkroczy Pasterz-Dionizos, zburzy spokój Króla, zauroczy jego żonę Roksanę. Para królewska wyruszy w świat, porzucając pałac, który zmieni się w ruinę. Ich powrót po latach będzie gorzki, a finałem – śmierć. Tak w skrócie można by streścić spektakl w krakowskiej Operze.

W przedpremierowych deklaracjach inscenizację zapowiadano jako opowieść o hedonizmie i samorealizacji, nowej religii naszych czasów. Niestety interpretacja Znanieckiego jest nieprzekonywująca i przekombinowana, raczej nieczytelna, niezamierzenie komiczna, na dodatek raczej w złym guście.

Brzydka scenografia przypomina tanie sklepowe reklamy, mieniące się w podstawowym spektrum tęczy. Gdyby nie emocje ewokowane przez muzykę, trudno byłoby zorientować się w treści. Zresztą, i tak nie jest łatwo. Owszem Roksana i Roger są sobą znudzeni (on czyta gazetę przy stole), żyją wśród skostniałych norm (co natrętnie sugerują kolorowe słupy z napisami w różnych alfabetach), ale gwałtowne zmiany w psychologii bohaterów właściwie niczym się nie uzasadniają. Sytuacja mętnieje w II akcie – najpierw na scenę wchodzi chór zamiatający podłogę (nie podejmuję się interpretacji), a potem do posępnego Rogera dołącza Pasterz, identycznie jak Król ubrany, i wykonujący lustrzane ruchy. Ta niezamierzona raczej parodia nie wygląda zbyt groźnie, ale ma o dziwo na scenie potworne skutki – z sufitu spada wielki żyrandol z łańcuchów, zaczynają się też tańce bachantek, które okazują się młodzieńcami, na dodatek ze skłonnością do destrukcji ( w pył obracają się kartonowe popiersia starożytnych mędrców). W ostatnim akcie bohaterowie przemieniają się w podstarzałych hipisów, a z ekranu mrugają do nas przypadkowe fotki. Śmierć rzeczywiście jest wyzwoleniem, także dla widowni, choć całość robi wrażenie zestawu przypadkowych pomysłów.

Szkoda. Szkoda wspaniałej, hipnotyzującej muzyki Szymanowskiego, szkoda tajemnicy, którą przepisano na jakąś nieciekawą historię, jakby zaczerpniętą z kolorowej gazety o celebrytach.

jn

REALIZATORZY

Reżyseria i kostiumy: Michał Znaniecki

Kierownictwo muzyczne: Łukasz Borowicz

Scenografia: Luigi Scoglio

Choreografia: Diana Theocharidis

Przygotowanie chóru: Zygmunt Magiera

Przygotowanie chóru dziecięcego: Marek Kluza

Reżyseria światła: Bogumił Palewicz

OBSADA

Roger | Mariusz Kwiecień, Mariusz Godlewski

Roksana | Katarzyna Oleś-Blacha, Iwona Socha

Pasterz | Pavlo Tolstoy, Adam Zdunikowski

Edrisi | Vasyl Grokholskyi, Adam Sobierajski

Arcykapłan | Przemysław Firek, Jacek Ozimkowski

Diakonisa | Marta Abako, Agnieszka Cząstka, Monika Korybalska

ORKIESTRA, CHÓR, CHÓR DZIECIĘCY i BALET OPERY KRAKOWSKIEJ

Premiera: 13 listopada 2015