Gwara jest jednym z najważniejszych nośników tradycji. Co jednak, gdy rozumieją ją jedynie ci najstarsi? Animatorzy Babiogórskiego Centrum Kultury w Zawoi zauważyli, że dzieciom i młodzieży nie wystarcza już tylko wytłumaczenie poszczególnych słów i wyjaśnienie kontekstu ich powstania. Zmieniły się bowiem całkowicie warunki życia Babiogórców. Sąsiedzi już się nie spotykają, nie ma też czasu na wspólny śpiew. "Opowieści spod Grubej Jodły" to cykl spotkań z gawędziarzami, którzy podtrzymują językowe dziedzictwo okolic Zawoi. Oni jak nikt inny potrafią opowiedzieć o dawnym świecie.
Posłuchaj audycji
Po dawnemu
Wraz ze zmianą stylu życia, gwara, jako środek komunikacji Górali Babiogórskich - zanika. Projekt "Opowieści spod Grubej Jodły" ma za zadanie opowiedzieć o dawnym babiogórskim świecie - jego duchowym i materialnym wymiarze, a najlepiej opowiadać o nim dawnym językiem, czyli babiogórską gwara. Obecnie nie wiele jest osób posługujących się tym dialektem. Młode pokolenie, nawet jeśli rozumie konkretne słowa czy wyrażenia, to nie rozumie kontekstu kulturowego i społecznego, w którym powstały teksty folkloru słowno-muzycznego: pieśni, legendy, podania, rymowanki, magiczne formuły wypowiadane podczas konkretnych obrzędów.
W naszym regionie działają zespoły regionalne, które posługują się dawnym językiem. Kiedy jednak przestaniemy go rozumieć, stracimy swoją autentyczność. Chcemy przypomnieć nie tylko język, ale też warunki w takich żyli nasi przodkowie. Kluczowe jest uznać ten język za swój. Chcemy skupić się na gwarze, żeby dzieci zobaczyły, jaka ona jest piękna - mówiła w Radiu Kraków etnolog i pedagog Regina Wicher.
Tytułowa gruba jodła rosła w Puszczy Czatożańskiej. Dziś o jej wielkości przypomina jedynie zabetonowany pień. W wierzeniach ludowych jodła, jako drzewo wiecznie zielone symbolizuje siłę rodziny i tradycji. Drzewo jako takie nazywane kolumną niebios przedstawia trzy różne poziomy - podziemny, ziemski i niebiański. To długowieczność i siły witalne. Wierzono także, że z drzewa można wyczytać swój los.
Babiogórski "Challenge"
Po "Hot16Challenge" czas na "Gawęda Challenge". To zaproszenie dla mówiących gwarą. Chodzi o nagrywanie krótkiego wideo i nominowanie kolejnych osób do publikacji w mediach społecznościowych. Trzeba opowiedzieć którąś z babiogórskich legend.
Z kolei dla młodzieży przygotowano gry terenowe poświęcone lokalnym nazwom, zarówno tym oficjalnym, jak i potocznym. Dla dzieci natomiast - warsztaty artystyczne pod nazwą "Pocztówka z Zawoi" połączone ze spotkaniem z lokalnym kolekcjonerem Michałem Bartyzelem.
Mieszkańcy mogą wziąć udział w tworzeniu spektaklu "Pod Sokolicą" na podstawie poematu Stanisława Zawojskiego. Premiera odbędzie się pod koniec września, w ramach 41. Babiogórskiej Jesieni.
Reżyseruje współpracujący z nami od lat Arkadiusz Ziętek. Mamy już spore doświadczenie w tworzeniu przedstawień z publicznością. Tekst jest w całości gwarowy. Gra ten, kto chce. Można się do nas ciągle dołączyć, bo właściwie jesteśmy otwarci na każdą ilość osób - wyjaśniała w Przed Horyzontem Anna Kulka, dyrektor Babiogórskiego Centrum Kultury.
I ostatnia propozycja: posiady gawędziarskie na Mosornym Groniu.
___
Projekt dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego “Różnorodność Językowa” Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.
