Poniedziałek, 16 lis 3 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Komu szczęścia? Postać Lajkonika jako element tożsamości Krakowa

Pochód Lajkonika w oktawie Bożego Ciała to jedna z najstarszych i najpiękniejszych tradycji Krakowa. Ile w niej cepelii? Kto chcę ją wykorzystać w sferze pozaobrzędowej? W audycji Przed Horyzontem goszczą odtwórca głównej roli w ludowej zabawie Mariusz Glonek oraz kierownik pochodu Andrzej Szoka.

Komu szczęścia? Postać Lajkonika jako element tożsamości Krakowa
Fot. Marek Lasyk

Posłuchaj audycji Przed Horyzontem

ŻYWOTNOŚĆ TRADYCJI

Pierwsze wzmianki na temat pochodu pochodzą z XVIII wieku, jednak według legendy - początków należy szukać w czasach najazdów tatarskich w XIII wieku. Za tradycją pochodu Lajkonika stoją ludzie, którzy przekazują ją z pokolenia na pokolenie. W jego organizację angażowały się rodziny z Półwsia, rodziny murarzy ze Zwierzyńca i Woli Justowskiej czy pracownicy wodociągów. Od 1872 roku na podstawie decyzji Józefa Dietla - ówczesnego prezydenta Krakowa, orszak jest wspierany finansowo przez miasto.

Grupa czterdziestu mężczyzn z Lajkonikiem na czele każdego roku czeka na ten jeden dzień, żeby przejść trasę do Rynku Głównego. Jest to dla nich część tożsamości i coś, co kształtuje lokalny patriotyzm. Także sam Kraków bez tego pochodu byłby mniej barwny - podkreśla Andrzej Szoka z Muzeum Krakowa

Pochód Lajkonika jest świecką tradycją. Obok szopkarstwa, Rękawki i odpustu Emaus - tworzy kanon folkloru krakowskiego. W 2014 roku został wpisany na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

KIM JEST LAJKONIK?

Mariusz Glonek w roli Lajkonika zadebiutował w 2023 roku, zastępując swojego ojca Zbigniewa. Wcześniej przez ponad 20 lat odgrywał włóczka, krakowiaka i przybocznego Konika Zwierzynieckiego. To orszak zadecydował o tym, aby powierzyć mu ostatecznie tę zaszczytną funkcję.

Ciężka rola. Trzeba się dobrze zaprezentować i wykonywać kilka rzeczy jednocześnie. Zabawiać krakowian, krakowianki i turystów, zatańczyć i obdarować szczęściem. Tata mówił mi, żebym nie kopiował jego stylu tylko zastanowił się, co mogę zmienić, udoskonalić - przekonywał w audycji Przed Horyzontem Mariusz Glonek, kontynuator tradycji

Lajkonik to brodaty jeździec poruszający się na sztucznym koniku umieszczonym w pasie. Ma na sobie pseudohistoryczny orientalny strój wykonany według projektu Stanisława Wyspiańskiego z 1904 roku. Legenda głosi, że flisacy wiślani, nazywani włóczkami ocalili przed najazdem tatarskim w 1287 roku Kraków. Lajkonik jest jednym z włóczków przebranym za Tatara. Jego najważniejszym atrybutem jest buława, której dotknięcie ma zapewnić powodzenie na kolejny rok.

Postać Lajkonika jest magiczna. Skąd się wzięła? To jest ciągle tajemnica. W różnych kulturach na świecie w różnych obrzędach, najczęściej tych wiosennych, pojawia się postać człowieka na sztucznym koniku i zazwyczaj jest związana z odwiedzinami gospodarstw domowych czy wesel. Przynosi coś pozytywnego. Lajkonik rozdaje szczęście i pobiera haracz. Do ut des - daję, abyś dał. To jest bardzo pierwotne - tłumaczy Andrzej Szoka

Fot. Marek Lasyk

OCHRONIĆ SYMBOL KRAKOWA

Muzeum Krakowa wystosowało do mieszkańców apel o ochronę Lajkonika jako jednego z symboli miasta.  Muzealnicy zwracają uwagę na  wykorzystywanie postaci w charakterze komercyjnym i poza naturalnym kontekstem orszaku. Takie działania mają zacierać prawdziwy sens tej wyjątkowej tradycji. Współcześnie stoi za nią konkretna społeczność.

Lajkonik nie jest zastrzeżoną postacią, jeśli chodzi o prawa autorskie. Nazwa zaczęła być używana w XX w odniesieniu do różnych towarów z Krakowa. Przed II wojną światową pojawił się bar Lajkonik. Odgrywający rolę Konika Zwierzynieckiego zachodził tam często, żeby odpocząć. Emocji nie wzbudzało też to, że postać Lajkonika zaczęła się pojawiać w spektaklach. Współcześnie społeczność orszaku czuje się dotknięta w sytuacjach, gdy ktoś wciela się w postać Lajkonika i wykonuje czynności obrzędowe, jak uderzanie buławą, poza tym jednym właściwym dniem - wyjaśnia Andrzej Szoka

TEGOROCZNA TRASA

Z uwagi na remont ulic Kościuszki i Zwierzynieckiej zmieni się trasa pochodu Lajkonika. 6 czerwca o godzinie 13:00 orszak wyruszy sprzed siedziby Wodociągów Miasta Krakowa w kierunku placu na Stawach. Następnie przejdzie do przystani flisackiej na bulwarze Rodła i uda się w kierunku Mostu Dębnickiego. O godzinie 20:00 rozpocznie się główna uroczystość na estradzie na Rynku Głównym przed wieżą ratuszową. Prezydent wręczy Lajkonikowi należny haracz i razem wzniosą toast za pomyślność miasta.

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • O krok od tragedii na A4. Kierowca miał 3,5 promila alkoholu

    Jakub Sajdak

Najnowsze

  • Miał być w tym roku, będzie w przyszłym. Tarnów czeka na kolejny zdrój z wodą pitną

  • "In the Hall Tonight" - Phil Collins drugi raz wśród legend

  • Po zamachu na Rynku Głównym w krakowskich szpitalach pozostaje 9 osób

  • WinOpera pod lupą prokuratury. Chodzi o promocję alkoholu w Operze Krakowskiej

  • U2 "Carnaval De Luz"

  • Ponad 100 tysięcy złotych dla Brytyjczyka rannego w Krakowie. Wśród darczyńców wielu Polaków