Choć przez wieki pozostawały w cieniu, od zawsze były częścią pasterskiego świata. Dziś coraz częściej wychodzą na pierwszy plan. Zdobywają kwalifikacje, prowadzą stada i wytwarzają sery. Na kursach na baców i juhasów, organizowanych przez Małopolską Szkołę Gościnności w Myślenicach, kobiet z roku na rok przybywa.
Posłuchaj Przed Horyzontem
Zawód z tradycją i przyszłością
Kurs organizowany przez Małopolską Szkołę Gościnności w Myślenicach odbywa się w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Nowym Targu. To właśnie tam uczestnicy zdobywają wiedzę teoretyczną i praktyczną potrzebną do wykonywania zawodu juhasa, bacy czeladnika czy bacy mistrza.
Program skierowany jest do osób, które już pracują w zawodzie. Kandydaci muszą wykazać się odpowiednim doświadczeniem, co najmniej trzyletnim w przypadku kursu juhaskiego i bacowskiego. W przypadku kursu bacy mistrza wymagany staż jest jeszcze dłuższy. To nie są zajęcia dla początkujących, a dla tych, którzy chcą uporządkować i potwierdzić swoje kompetencje.
Uczestnicy poznają nie tylko tajniki wyrobu serów regionalnych, ale także przepisy prawa, zagadnienia marketingowe, podstawy ochrony przyrody oraz dziedzictwo kulturowe związane z pasterstwem. Uczą się również rozpoznawania gatunków roślin i traw, co w pracy na hali ma znaczenie nie tylko praktyczne, ale i symboliczne.
Kobiety wracają na hale
Choć nadal większość uczestników stanowią mężczyźni, kobiet z roku na rok przybywa. W ubiegłym roku kurs ukończyło siedem kobiet spośród czterdziestu uczestników. Jedna z nich zdobyła najwyższy możliwy tytuł — bacy mistrza.
Jak podkreślają organizatorzy, kobiety w pasterstwie były obecne od zawsze. Pracowały przy stadach, doglądały gospodarstw i uczestniczyły w codziennym życiu bacówek. Dziś ich obecność staje się bardziej widoczna także formalnie, dzięki zdobywanym kwalifikacjom i dyplomom.
Wśród kobiet, które zdecydowały się na tę drogę, jest Anna Gruszka z Dzianisza, baca mistrzyni i jedna z nielicznych kobiet z najwyższymi uprawnieniami w zawodzie. Jest też Monika Gromada z Zębu, która ukończyła już kurs juhaski, a obecnie kształci się na bacę.
Monika pochodzi z Wielkopolski, ale swoje życie związała z Podhalem. Razem z mężem prowadzi życie podporządkowane rytmowi hali. Rodzina mieszka w kamperze przy bacówce w Jaworkach koło Szczawnicy, prowadzonej od lat przez jej teścia. Nawet ich dziecko od trzeciego miesiąca życia towarzyszy rodzicom na bacówce.
Galeria zdjęć
Wiedza, którą trzeba przekazać dalej
Anna Gruszka podkreśla, że przyszłość pasterstwa zależy od młodych ludzi. Jej zdaniem w tym zawodzie najważniejsze są miłość do zwierząt i gotowość do codziennej, wymagającej pracy.
Praca przy stadzie nie kończy się po kilku godzinach. To zajęcie na każdy dzień roku, bez względu na pogodę, święta czy weekendy. Dlatego tak ważne jest, by kolejne pokolenia rozumiały, ile wysiłku wymaga powstanie tradycyjnych serów i jak wiele pracy kryje się za każdym oscypkiem.
Baca mistrzyni chce dzielić się swoją wiedzą z dziećmi i młodzieżą. Pokazywać im nie tylko techniki wyrobu serów, ale także uczyć szacunku do zwierząt, pracy i tradycji. Tak, by wiedziały, że oscypek nie bierze się ze sklepowej półki, lecz jest efektem wielomiesięcznej pracy ludzi i natury.
Dziedzictwo pod ochroną
Bacowanie, czyli praktyka kulturowego wypasu owiec, zostało wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w 2022 roku. To potwierdzenie znaczenia tej tradycji dla polskiej kultury.
Także owcze sery — oscypek i bryndza — znajdują się na unijnej liście produktów tradycyjnych chronionych prawem w całej Unii Europejskiej. Wyroby z bacówek mogą być sprzedawane wyłącznie w okresie wypasu owiec, czyli od maja do października. To właśnie wtedy hale tętnią życiem, a wielowiekowa tradycja trwa, dziś coraz częściej także dzięki kobietom.
