W okresie od XVII do połowy XIX wieku dawna południowa Małopolska (zachodnia Galicja) mierzyła się z trzema klęskami żywnościowymi: 1714/1715, 1737 oraz 1847 roku. Głód był ogromny. Zwiększyła się wówczas umieralność, zmniejszyła liczba poczęć, ceny szły w górę, nie było rąk do pracy. Jak to możliwe, że chociaż to chłopi byli producentami żywności, to właśnie oni najmocniej cierpieli niedostatek?
Posłuchaj rozmowy z Piotrem Miodunką
O książce "Chłopi południowej Małopolski wobec kryzysów żywnościowych od XVII do połowy XIX wieku"
Piotr Miodunka związany z Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie przeanalizował wiele materiałów archiwalnych w niezbadanym dotąd temacie ekstremalnego braku pożywienia na terenie dawnej południowej Małopolski. Historyk i prawnik wskazuje na przepaść między znajomością irlandzkiej klęski głodu drugiej połowy lat 40. XIX wieku a podobną w skali klęską głodu w tym samy czasie w zachodniej Galicji:
Późną jesienią 1847 roku w parafiach diecezji tarnowskiej, a więc praktycznie w całej Zachodniej Galicji, odczytywano list miejscowego biskupa Józefa Grzegorza Wojtarowicza do wiernych. List był odpowiedzią na apel papieża Piusa IX o wsparcie dla głodującej Irlandii. Głód w Irlandii odbił się natychmiast szerokim echem po całym świecie. O głodzie w Galicji oficjalnie praktycznie nie pisano nawet w samej prowincji Galicja i Lodomeria.
Kryzysy żywnościowe pojawiały się w każdym pokoleniu w XVII i XVIII wieku w południowej Małopolsce. Klęski głodowe w badanym przez Piotra Miodunkę okresie - były trzy: 1714/1715, 1737 oraz 1847 roku. Wśród ich powodów należy wymienić kilka czynników: nieurodzaj, gwałtowne zjawiska pogodowe czy osłabienie ludności przez wewnętrzne niepokoje, a także epidemie. Wszystkie miały fatalne konsekwencje demograficzne. W cyrkule wadowickim skutkiem katastrofy 1847 roku była śmierć 1/4 ludności. Ponadto, spadała liczba poczęć. W kolejnych latach brakowało rąk do pracy na roli, a przez to wzrastały ceny. Dwór pomagał chłopom w ograniczonym zakresie i raczej niechętnie.
Klęski z lat 1714/1715 i 1737 z okresu gospodarki zbożowej miały charakter miejscowy, natomiast klęska 1847 roku odczuwalna była w całej Europie. Najmocniej tam, gdzie podstawą pożywienia były ziemniaki.
Kultura chłopska utrwaliła w pamięci zbiorowej ostatnią fazę feudalizmu, czyli gospodarki pańszczyźnianej. Ta pokryła się z ostatnią wielką klęską głodową. Z pamiętników chłopskich pokolenia, które brało aktywny udział w życiu politycznym, można to wyczytać. To umocniło przekonanie, że życie dawniejsze było pasmem niedostatku i nędzy.
Książkę "Chłopi południowej Małopolski wobec kryzysów żywnościowych od XVII do XIX wieku" Piotra Miodunki wydało Wydawnictwo Universitas.
