Poniedziałek, 16 lis 5 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Nieśmiałość czy lęk? Kiedy dziecko boi się być wśród ludzi

Nie każde dziecko, które nie chce występować przed klasą, unika przyjęć urodzinowych czy niechętnie nawiązuje nowe znajomości, jest po prostu nieśmiałe. Czasem za takim zachowaniem kryje się lęk społeczny – silny strach przed oceną, odrzuceniem i znalezieniem się w centrum uwagi. Łatwo go przeoczyć, zwłaszcza gdy dziecko potrafi przekonująco uzasadniać, dlaczego nie chce uczestniczyć w określonych sytuacjach. Jak odróżnić nieśmiałość od zaburzenia lękowego? Jaką rolę odgrywają rodzinne doświadczenia, szkoła i relacje rówieśnicze? I dlaczego zmuszanie dziecka do przełamywania oporu może przynieść odwrotny skutek?

dziecko nieśmiałe
Fot. pexels.com

O lęku społecznym u dzieci z psycholog Klaudią Dynur rozmawia Wioletta Gawlik

Lęk społeczny – nie tylko strach przed wystąpieniem publicznym

Wydarzenia, które budzą niepokój całej społeczności, mogą nasilać trudności emocjonalne dzieci, szczególnie tych, które już wcześniej zmagały się z różnymi rodzajami lęku. Obawa przed wyjściem z domu, przejazdem komunikacją miejską, przebywaniem w większej grupie czy kontaktem z rówieśnikami może stać się jeszcze silniejsza.

Jak wyjaśnia psycholog Klaudia Dynur, zaburzenie lęku społecznego wiąże się z nieadekwatnym, nadmiernym strachem w sytuacjach, w których człowiek może zostać oceniony lub poczuć się obserwowany. Charakterystycznym elementem jest również unikanie tych sytuacji.

Źródła lęku społecznego mogą być różne. Znaczenie mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowisko wychowania oraz doświadczenia związane z funkcjonowaniem wśród rówieśników, nauczycieli i rodziny.

Nie oznacza to jednak, że dziecko rodziców zmagających się z zaburzeniami lękowymi automatycznie rozwinie takie samo zaburzenie. Dziedziczona może być pewna tendencja do reagowania lękiem i stresem, ale sama w sobie nie przesądza ona o przyszłych trudnościach.

Dużą rolę odgrywa proces uczenia się. Dzieci obserwują dorosłych i przejmują ich sposoby reagowania na określone sytuacje. Jeśli rodzice mają świadomość własnych trudności i pracują nad nimi, mogą ograniczyć ryzyko przekazywania dziecku lękowych wzorców zachowania.

Znaczenie ma również środowisko szkolne. Nauczyciele, którzy tworzą atmosferę nadmiernej oceny i nie uwzględniają trudności dziecka, mogą nasilać jego lęk. Z kolei wspierające otoczenie, zachęcające do stopniowego podejmowania nowych aktywności, może pomóc dziecku odzyskiwać poczucie bezpieczeństwa.

Jak rozpoznać lęk społeczny u dziecka?

Jednym z najważniejszych sygnałów jest unikanie sytuacji, w których dziecko może znaleźć się pod obserwacją lub podlegać ocenie innych. Może odmawiać udziału w urodzinach kolegi, nie chcieć występować publicznie albo szukać powodów, by nie uczestniczyć w wydarzeniach, na których będzie większa grupa osób.

Po skutecznym uniknięciu takiej sytuacji pojawia się chwilowa ulga. Dziecko przestaje się martwić tym, co mogłoby się wydarzyć. Problem polega na tym, że unikanie może utrwalać lęk i sprawiać, że z czasem obejmuje on coraz więcej obszarów życia.

Czego właściwie boi się dziecko? Najczęściej negatywnej oceny ze strony grupy, krytyki, ośmieszenia, a w dalszej perspektywie także odrzucenia.

Pierwsze objawy mogą pojawiać się już wtedy, gdy dziecko zaczyna funkcjonować w nowych środowiskach społecznych – w żłobku, przedszkolu, szkole czy na zajęciach dodatkowych. Ich postać zależy od wieku i możliwości komunikacyjnych dziecka. Młodsze dzieci mogą reagować płaczem i silnym protestem, starsze natomiast potrafią racjonalizować swoją niechęć, przedstawiając rodzicom i nauczycielom przekonujące argumenty.

Istotny jest również czas utrzymywania się trudności. Jak zaznacza psycholog, w przypadku zaburzenia lęku społecznego objawy utrzymujące się przez co najmniej sześć miesięcy mogą być podstawą do rozważenia diagnozy przez specjalistę. Nie należy jednak samodzielnie rozpoznawać zaburzenia na podstawie pojedynczych zachowań.

Jeśli dziecko regularnie płacze przed wyjściem do szkoły, odmawia uczestnictwa w spotkaniach lub wyraźnie cierpi w sytuacjach społecznych, warto skonsultować się ze specjalistą. Konieczne może być również odróżnienie lęku społecznego od innych trudności, na przykład lęku separacyjnego.

Nieśmiałość a lęk społeczny – gdzie przebiega granica?

Nieśmiałość i lęk społeczny bywają ze sobą mylone. Dorośli często uspokajają się, że dziecko jest po prostu nieśmiałe i z czasem z tego wyrośnie. Tymczasem różnica między tymi zjawiskami może mieć zasadnicze znaczenie.

Nieśmiałość może utrudniać kontakty z innymi, ale niekoniecznie je uniemożliwia. Dziecko może odczuwać stres przed wystąpieniem, a mimo to zdecydować się na prezentację przed klasą. Z czasem, kiedy oswoi się z daną sytuacją, napięcie może się zmniejszać.

W przypadku lęku społecznego strach bywa na tyle silny, że dziecko za wszelką cenę próbuje uniknąć określonej aktywności. Co więcej, nawet wielokrotne doświadczenie podobnej sytuacji nie musi przynosić ulgi. Lęk pozostaje silny, ponieważ wciąż dominuje przekonanie, że inni będą oceniać i krytycznie patrzeć na dziecko.

Trudności mogą przybierać różne formy zależnie od wieku. Młodsze dziecko może płakać i protestować, nastolatek natomiast może posługiwać się logicznymi argumentami, aby uniknąć udziału w szkolnej akademii, prezentacji czy spotkaniu. Takie zachowanie łatwo pomylić z nieposłuszeństwem lub niechęcią do wykonywania poleceń.

Dlatego, jak podkreśla Klaudia Dynur, warto pytać nie tylko o powody odmowy, ale przede wszystkim o emocje. Co dziecko czuje w danej sytuacji? Czego się obawia? Czy boi się pomyłki, zapomnienia tekstu, śmiechu innych, a może odrzucenia?

Jak wspierać dziecko, które boi się kontaktów z innymi?

Pierwszym krokiem powinno być uznanie emocji dziecka. Jego lęk jest realny i nie należy traktować go jako wymówki czy próby utrudniania życia dorosłym.

Dopiero kiedy dziecko poczuje, że jego trudności są rozumiane, można wspólnie zastanowić się, jak pomóc mu w sytuacjach, które wywołują strach.

Psycholog proponuje wykorzystanie metody tak zwanej drabinki. Polega ona na uporządkowaniu sytuacji wywołujących lęk – od najmniej trudnych do tych, które budzą największy niepokój. Następnie dziecko, przy wsparciu rodzica, stopniowo podejmuje kolejne aktywności. Nie chodzi o natychmiastowe przełamywanie wszystkich barier, ale o małe kroki i dostosowanie tempa do możliwości dziecka.

To metoda wykorzystywana w terapii, którą można stosować również w codziennym życiu, odpowiednio do wieku i potrzeb dziecka.

Ważne jest przy tym, by nie wywierać presji. Dorosłym może się wydawać, że zaśpiewanie jednej piosenki, wyrecytowanie wierszyka czy przywitanie się z nową koleżanką to niewielkie wyzwanie. Dla dziecka zmagającego się z lękiem społecznym może to być jednak bardzo trudne doświadczenie. Zmuszanie go do takich aktywności może dodatkowo nasilać stres.

Lęk społeczny może pojawić się nawet w pozornie bezpiecznych warunkach, na przykład podczas rodzinnego spotkania. Dziecko proszone o wyrecytowanie wierszyka przed babcią i dziadkiem może odczuwać silną presję. W jego myślach pojawia się przekonanie, że musi wypaść idealnie, nie może się pomylić, ponieważ również bliscy mogą je ocenić.

Co się dzieje, gdy lęk społeczny pozostaje niezauważony?

Bagatelizowanie trudności i tłumaczenie ich wyłącznie nieśmiałością może sprawić, że problem będzie się pogłębiał. Lęk może zwiększać swoją intensywność, ale także obejmować coraz więcej sytuacji. To, co początkowo było trudnością z wystąpieniami publicznymi, może z czasem wpływać na uczestnictwo w spotkaniach, relacje rówieśnicze i codzienne funkcjonowanie dziecka.

Dlatego tak ważne jest, by nie czekać bez końca, aż dziecko samo z tego wyrośnie. Uważność na jego emocje, współpraca rodziców ze szkołą i odpowiednio wczesna konsultacja ze specjalistą mogą pomóc zatrzymać narastanie trudności.

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

Najnowsze

  • Oko ważniejsze niż ręka. Maciej Szymanowicz o sztuce ilustrowania

  • Nieśmiałość czy lęk? Kiedy dziecko boi się być wśród ludzi

  • Pięciu zatrzymanych w sprawie lipcowego podpalenia lokalu w Nowym Targu

  • Józef Hofmann – król fortepianu i wynalazca, którego świat zapomniał. Kraków przypomina o niezwykłym artyście

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

  • "Cracovia to coś więcej niż punkt w biznesowym portfolio". Okrągły stół nie rozwiał wątpliwości kibiców