"A słyszałżeś kiedy, z wieży jak dźwięczy i śpiewa On? " - zapytał Stańczyk Dziennikarza w dramacie Stanisława Wyspiańskiego "Wesele". "Zygmunt" jest paramentem liturgicznym, zegarem naszej historii, niemym świadkiem triumfu i klęski, inspiratorem malarzy i poetów, instrumentem muzycznym wzbudzającym pozytywne wibracje. Jednym słowem: to dzwon królów i każdego z nas. Bez względu na poglądy polityczne, łączy nas Jego głos. Żyjemy "sub una campana".
Posłuchaj wypowiedzi
Pierwszy raz dźwięk dzwonu Zygmunt krakowianie usłyszeli 13 lipca 1521. Jego fundatorem był król Zygmunt I Stary, w zamyśle którego „nie tylko Bogu Najwyższemu, ale także na chwałę domu Jagiellonów i Królestwa Polskiego miał dzwonić”.
Początkowo dzwon określano mianem "magna campana regia" (wielki dzwon królewski), gdyż był dedykowany wielu świętym – patronom króla.
Dzwon Zygmunt bił Jagiellonom, dziś bije nam. Reportaż o wielkim świadku naszej #historii już wkrótce w @RadioKrakow @EwaSzkurlat #Kraków #Wawel #dzwonnicy pic.twitter.com/WMy0xh7Pun
— Anna Kluz - Łoś (@kluz_anna) September 28, 2021
Studenci Wydziału Intermediów krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych ożywili na murach Wawelu obraz Jana Matejki zatytułowany „Zawieszenie dzwonu Zygmunta w Katedrze Wawelskiej”. Przestrzeń utkaną z dźwięków XVI-wiecznego dworu artyści wykreowali z okazji jubileuszu 500-lecia zawieszenia dzwonu. Obraz Jana Matejki można było oglądać do końca sierpnia na wystawie jubileuszowej przygotowanej przez Zamek Królewski na Wawelu.
Obraz Matejki od jutra do końca sierpnia dostępny dla zwiedzających. Jutro o 21-szej Bona, Zygmunt Stary i Beham przemówią do nas dzięki dźwiękowej rekonstrukcji wieszania dzwonu. @RadioKrakow #kultura #Wawel #DzwonZygmunta pic.twitter.com/qGnYXe96bL
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) July 8, 2021
Dzwon Zygmunt zainspirował również artystów sound artu. Światło i dźwięk połączone w obraz zobaczyliśmy również 13 lipca. Snop laserowego światła, wyzwalany dźwiękiem dzwonu, stworzył w przestrzeni miasta swego rodzaju latarnię morską.
500×1 to z kolei koncepcja prof. Grzegorza Bilińskiego zrealizowana na podstawie Open Call, czyli otwartego wezwania. Z 1-minutowych kompozycji powstał spektakl multimedialny. Do Krakowa dotarły prace m.in. z Grecji, Chile, Stanów Zjednoczonych i Rosji . Artystów zainspirował również konkurs, koordynowany przez Polskie Stowarzyszenie Muzyki Elektroakustycznej, który został zorganizowany według pomysłu prof. Marka Chołoniewskiego. Był on również pomysłodawcą i koordynatorem projektów: "Rekonstrukcja" i "Latarnia".
Dzwon - jak się okazuje - pozytywnie wibruje w niejednej artystycznej duszy.
Prof. M.Chołoniewski, prof.G.Biliński i E.Jeneralczyk skomponowali dźwięk do obrazu #Matejki. Każdy może przyjść do #MOS i dyrygować królem, Stańczykiem i królową Boną. Od dziś do 13.07. @RadioKrakow#kultura #Kraków #DzwonZygmunta pic.twitter.com/C9sY0Uxmq7
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) July 10, 2021
Galeria zdjęć
Do obchodów jubileuszu 500-lecia włączył się Dom Norymberski w Krakowie i jego dyrektorka Renata Kopyto. Do stolicy Małopolski przyjechał kolektyw DAF. To grupa studentów i absolwentów ASP w Norymberdze, która zarejestrowała akustyczny pejzaż Wawelu. Dźwięki z Krakowa zostały potem zmiksowane z tonami dzwonu Zygmunt i były prezentowane w Norymberdze, bo stamtąd pochodził ludwisarz Hans Beham, który odlał nasz zegar historii. Dźwiękowe kompozycje krakowskich i niemieckich artystów zaprezentowano 17 lipca również w Norymberdze. Akustyczne utwory inspirowane dzwonem można znaleźć na stronie jubileuszu - www.500-sigismundus.com.
Kolektyw DAF to grupa studentów i absolwentów #ASP w Norymberdze, która zarejestruje akustyczny pejzaż #Wawel.u Dźwięki #Krakow.a zostaną potem zmiksowane z tonami Dzwonu Zygmunta i będą prezentowane w Norymberdze. @RadioKrakow #Zygmunt #Dzwon pic.twitter.com/0N2mImBbeH
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) July 8, 2021
Galeria zdjęć
Dzwon Zygmunt to nie tylko narodowy artefakt, ale również mechanizm, który rządzi się swoimi prawami. Podlega prawom fizyki, warunkom atmosferycznym i wymaga - jak każde urządzenie - regularnej konserwacji. Oryginalne, pierwsze serce dzwonu, wykuto z żelaza. Ma 218,5 cm długości, a waży 323 kg. Pierwszy raz uderzyło w klosz Zygmunta 13 lipca 1521 roku na uroczystość św. Małgorzaty. Służyło 479 lat wykonując w tym czasie około 12 milionów uderzeń. W XIX wieku trzykrotnie pękało i było naprawiane. Ostatni raz uderzało w klosz Zygmunta w Boże Narodzenie 2000 roku i wtedy też stwierdzono jego czwarte pęknięcie. Uszkodzone serce zostało zastąpione nowym, które bije od 14 kwietnia 2001 roku. Średnica klosza dzwonu to – 242 cm, wysokość klosza z koroną – 241 cm, a całkowita wysokość z jarzmem i sercem- 450 cm.
"Zygmuntem" porusza 12 dzwonników, a jego zasięg słyszalności to 30 km.
Dzwon Zygmunt biję w święto patrona katedry na #Wawel św. Wacława.Razem z @kluz_anna nagrywamy wibracje jego serca. #Kraków #katedra @RadioKrakow pic.twitter.com/7RgC2m1rZ5
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) September 28, 2021
Całe wnętrze klosza dzwonu posiada strukturę złożoną z okrągłych wgłębień o średnicach od 17 do 22 mm i głębokości od 1 do 1,5 mm. To wspaniała renesansowa dekoracja niespotykana w innych dzwonach. Nie stwierdzono natomiast, że struktura ta ma wpływ na dżwięk dzwonu. Zygmunt to również mechanizm, który musi być odpowiednio umocowany. Podtrzymuje go 101 śrub, gwoździe, klamry i łożyska. Raz w roku odbywa się przegląd techniczny urządzenia.
Andrzej Bochniak dziś po raz 1111 rozbuja Dzwon Zygmunt. W święto św. Wacława patrona katedry na #Wawel.u. Więcej już wkrótce w @RadioKrakow #Kraków #katedra pic.twitter.com/q7hjgFTlSt
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) September 28, 2021
Galeria zdjęć
W dokumencie wystąpili: Andrzej Betlej, dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu, prof. Mieczysław Rokosz, prof. Marek Chołoniewski, prof. Grzegorz Biliński, Erwin Jeneralczyk z Wydziału Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Renata Kopyto, dyrektorka Domu Norymberskiego w Krakowie, kolektyw DAF z Norymbergi, kuratorka wystawy "Matejko.Od wielkiego dzwonu" Agnieszka Janczyk, dzwonnicy: Andrzej Bochniak, Krzysztof Koczwara i Paweł Waś.
W audycji wykorzystano kompozycje dźwiękowe Erwina Jeneralczyka i Piotra Madeja z ASP, przygotowane do projektu "Rekonstrukcja", fragmenty kompozycji kolektywu DAF i z projektu 500×1, fragmenty "Wesela" , "Wyzwolenia" S.Wyspiańskiego i materiały archiwalne Radia Kraków.
"A słyszałżeś kiedy, z wieży, jak dźwięczy i śpiewa ON?". Co nam mówi zegar #historii i komu bije na chwałę, żałobę lub ostrzeżenie? O tym w dokumencie 11.11 o godz. 16.05 w @RadioKrakow . Zapraszamy z @kluz_anna #dzwon #Krakow pic.twitter.com/21BdCQ4EKR
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) November 8, 2021
