Poniedziałek, 16 lis -3 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

"Sokolice" - reportaż Ewy Szkurłat

Posłuchaj wypowiedzi

W 2019 roku do zasobów Instytutu Pamięci Narodowej w ramach projektu IPN „Archiwum Pełne Pamięci” wpłynęło ponad 70 metrów bieżących pism, listów, zdjęć i  artefaktów dokumentujących  historię Sokolstwa Polskiego w Ameryce.To barwny obraz ludzi, którzy wyjechali z Polski "za chlebem", albo uciekali przed zaborcami. W Stanach Zjednoczonych podtrzymywali związki z Ojczyzną, tworzyli struktury - tzw. gniazda i... ćwiczyli dla wolnej Polski. Sokolstwo Polskie w Ameryce - inaczej niż w Galicji -  pozwoliło kobietom rozwinąć skrzydła. Zakładały swoje gniazda, miały swój program ćwiczeń i aktywności. Były sanitariuszkami, werbowały do wojska, zbierały środki na pomoc dla Polaków w armii i na frontach I wojny światowej.

Jedną z działaczek była Agnieszka Wisła -  zaangażowana w akcję rekrutacyjną do Armii Polskiej we Francji; jako sanitariuszka Polskiego Białego Krzyża podczas I wojny światowej organizowała pomoc dla polskich ochotników w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych oraz we Francji. Służyła im też w Polsce, gdzie w latach 1919–1921 toczyła się wojna z bolszewikami o wschodnią granicę państwa. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych resztę swego życia poświęciła niesieniu pomocy polskim weteranom, którzy wróciwszy po zakończeniu walk do Ameryki, znaleźli się w bardzo ciężkiej sytuacji ekonomicznej. Współorganizowała – będąc pierwszą i przez wiele lat jedyną kobietą – działające do dziś Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce i była założycielką jego siostrzanej kobiecej organizacji – Korpusu Pomocniczego Pań. Sokolicą była też Stanisława Walasiewicz - znana w USA jako Stella Walsh, rekordzistka Polski, Europy i świata w biegach krótkich, złota (1932) i srebrna (1936) medalistka olimpijska w biegu na 100 m. 



Pierwsze gniazdo „Sokoła w Ameryce” założył Feliks L. Pietrowicz w Chicago, w stanie Illinois, w czerwcu 1887 r.,  20 lat po założeniu pierwszego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” we Lwowie, organizacji, która w USA będzie nazywana „Macierzą”. Istotą tego ruchu było hasło „Ramię krzep – Ojczyźnie służ”. Dbano o tężyznę fizyczną, ale też kultywowano tradycje polskie, podtrzymywano znajomość języka i historii ojczystej. Liczba Polaków, którzy uczestniczyli w działaniach amerykańskiego Sokolstwa, zmieniała się na przestrzeni lat. W kulminacyjnym momencie, w czasie I wojny światowej, Sokolstwo w USA liczyło ok. 25 tys. członków – mężczyzn i kobiet. Na początku lat osiemdziesiątych XX w. w jego szeregach było 30 tys. osób. 




O niezwykłych kobietach w szeregach Sokolstwa Polskiego w Ameryce opowiadają:  Marzeną Kruk, Dyrektor Archiwum Instytutu Pamięci Narodowe,  Grzegorz Trzyna, Naczelnik Wydziału Zarządzania Zasobem Archiwalnym i Krzysztof Pawluczuk z Instytutu Pamięci Narodowej. 

mat.IPN/e.sz

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, skcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • O krok od tragedii na A4. Kierowca miał 3,5 promila alkoholu

    Jakub Sajdak

  • Wójt pozostał, radni stracili mandaty. Dziś wybory w gminie Mszana Dolna

    Krystyna Pasek

  • Koniec marzeń o wschodniej obwodnicy Tarnowa? Drogowcy nie widzą szans, miasto nie odpuszcza

    Bartłomiej Maziarz

Najnowsze

  • Małanka wraca do Krakowa! / Маланка повертається до Кракова!

  • Audycja z 15.11.2026 r.

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

  • Autyzm bez stereotypów. Co naprawdę wiemy o spektrum?

  • Turysta zginął pod lawiną w rejonie Żółtej Turni w Tatrach

  • O "sowach" i "skowronkach"... Także wśród ssaków i owadów