Ustawą z 31 lipca 2026r. wprowadzono nowe standardy w opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Zmiany dotyczą m. in. kwalifikacji opiekunów w żłobkach oraz zasad w zakresie żywienia i udostępniania wizerunku dzieci. Przepisy będą wprowadzane stopniowo od września br. O żłobku jako ważnym miejscu wczesnej edukacji i opieki dyskutowały z Sylwią Paszkowską: socjolożka Karolina Bisping-Adamik, prezeska Fundacji Fine.ngo oraz dr Joanna Trzópek-Paszkiewicz, przewodnicząca Rady Programowej Małopolskiej Akademii Wsparcia.
Posłuchaj całej rozmowy
Żłobek jako ważny element systemu wczesnej edukacji i opieki
W dojrzałych systemach europejskich żłobek traktowany jest jako integralna część rozwoju dziecka. Zmiany zachodzące obecnie w polskich żłobkach pozwalają coraz częściej traktować je jako miejsca zapewniające dzieciom profesjonalną, jakościową opiekę.
Dr Joanna Trzópek-Paszkiewicz i Karolina Bisping-Adamik zwracają uwagę, że najważniejsza dla małego dziecka pozostaje pierwotna więź z bliskim opiekunem — rodzicem lub inną osobą, która na co dzień się nim zajmuje. To właśnie ta relacja daje dziecku podstawowe poczucie bezpieczeństwa. Pobyt w żłobku nie powinien tej więzi osłabiać ani zrywać. Zadaniem placówki jest natomiast stopniowe rozszerzanie poczucia bezpieczeństwa dziecka na kolejne osoby, przede wszystkim na opiekunów pracujących w żłobku.
Nowe standardy opieki w żłobkach
Szczególne znaczenie mają w tym kontekście nowe standardy opieki nad dziećmi, obowiązujące od 31 lipca 2026 roku. Zmieniono sposób myślenia o opiece nad najmłodszymi — oprócz zdrowia, bezpieczeństwa, opieki i wychowania większy nacisk położono na rozwój oraz edukację dziecka. Placówki mają obowiązek tworzenia planów opiekuńczo-wychowawczo-edukacyjnych, obserwowania rozwoju dzieci i planowania aktywności odpowiadających ich indywidualnym potrzebom.
Nowe standardy mocniej angażują również rodziców. Szczególnie istotna jest ich obecność podczas procesu adaptacji dziecka do żłobka. Adaptacja nie powinna polegać na nagłym pozostawieniu dziecka w nowym miejscu, lecz na stopniowym budowaniu jego zaufania do nowych opiekunów.
Rozmówczynie zwracają uwagę, że decyzja o posłaniu dziecka do żłobka nie powinna być przedstawiana jako przykra konieczność. Chodzi przede wszystkim o zapewnienie rodzinom realnego wyboru. Dla części rodziców, szczególnie matek, możliwość skorzystania ze żłobka może oznaczać szansę na powrót do pracy, kontynuowanie nauki czy po prostu uzyskanie czasu na odpoczynek. Jest to ważne także w kontekście tzw. motherhood penalty, czyli negatywnych konsekwencji zawodowych związanych z dłuższą przerwą w pracy po urodzeniu dziecka.
Rozmówczynie podkreślają, że o żłobku należy myśleć nie tylko z perspektywy potrzeb samego dziecka, ale całej rodziny. W Małopolskiej Akademii Wsparcia używane jest określenie „wspólnota opieki”. Oznacza ono wszystkie osoby tworzące środowisko wokół dziecka — rodziców, opiekunów i innych dorosłych — którzy współpracują i komunikują się ze sobą, aby jak najlepiej wspierać rozwój dziecka.
Wyrównywanie szans i lepszy rozwój
Istotnym argumentem za wysokiej jakości opieką żłobkową są również wyniki badań OECD. Wskazują one, że dzieci korzystające z dobrze prowadzonej wczesnej edukacji i opieki mogą w późniejszym wieku osiągać lepsze rezultaty w różnych obszarach rozwoju. Kluczowym warunkiem jest jednak właśnie jakość opieki.
Żłobek może być szczególnie ważnym wsparciem dla dzieci pochodzących z rodzin doświadczających różnych trudności, np. problemów finansowych, przemocy czy ograniczonego dostępu do zasobów kulturowych i edukacyjnych. W takich przypadkach profesjonalna placówka może stworzyć dziecku dodatkowe możliwości rozwoju. Warunkiem jest jednak właściwie przeprowadzona adaptacja, ochrona pierwotnej więzi z rodzicem oraz stopniowe budowanie zaufania do personelu.
Relacja z opiekunem
Podstawą dobrej opieki w żłobku jest przede wszystkim relacja dziecka z opiekunem. Nie decydują o niej nowoczesny budynek, atrakcyjne wyposażenie czy duża liczba zabawek, lecz uważność, cierpliwość, responsywność i przewidywalność. Ważny jest również stały rytm dnia oraz informowanie dziecka o tym, co za chwilę się wydarzy.
Budowanie autonomii i sprawczości
Szczególne znaczenie ma budowanie autonomii i sprawczości dziecka. Dziecko powinno mieć możliwość podejmowania samodzielnych działań tam, gdzie jest już na to gotowe. Dorosły powinien pomagać wtedy, gdy dziecko rzeczywiście potrzebuje wsparcia, ale nie powinien automatycznie go wyręczać. Takie podejście jest bliskie pedagogice Janusza Korczaka, w której dziecko traktowane jest jako podmiot, a nie bierny uczestnik narzuconych mu działań.
Ważnym elementem codzienności w żłobku powinna być również swobodna zabawa. Rozmówczynie krytycznie odnoszą się do tendencji do nadmiernego wypełniania dziecięcego dnia zajęciami dodatkowymi, takimi jak języki obce, ceramika czy zajęcia ruchowe. Ich zdaniem najmłodsze dzieci nie potrzebują nieustannego programu aktywności. Swobodna zabawa, eksplorowanie otoczenia, obserwowanie i możliwość samodzielnego działania często zapewniają dokładnie to, czego dziecko potrzebuje do prawidłowego rozwoju.
Mniej znaczy lepiej
Nadmierna liczba zajęć może również obciążać samych opiekunów. Praca z grupą dzieci do trzeciego roku życia wymaga elastyczności i szczególnej uważności, dlatego zbyt napięty harmonogram może powodować przemęczenie personelu i utrudniać reagowanie na rzeczywiste potrzeby dzieci. Paradoksalnie, zarówno rodzice, jak i dyrektorzy żłobków często oczekują coraz bogatszej oferty, dzięki której dana placówka będzie się wyróżniać na tle innych. Sami opiekunowie wskazują jednak, że najbardziej potrzebują czasu, spokoju i lepszej komunikacji z rodzicami.
Zabawy „ryzykowne” nie takie złe
Kolejnym ważnym aspektem rozwoju, na który zwróciły uwagę Gościnie programu, są tzw. zabawy ryzykowne. Nie oznaczają one sytuacji skrajnie niebezpiecznych, lecz aktywności, w których dziecko może w bezpiecznych warunkach sprawdzać swoje możliwości — np. przejść po równoważni, szybko pobiec, pojeździć na rowerze czy wspinać się na odpowiednio przygotowane konstrukcje. Takie doświadczenia pomagają rozwijać samodzielność, sprawczość, pewność siebie i umiejętność oceniania własnych możliwości.
Kluczowe znaczenie ma przy tym zaufanie między rodzicami a personelem. Rodzice powinni mieć pewność, że dziecko znajduje się pod dobrą opieką, a opiekunowie powinni mieć przestrzeń do wykonywania swojej pracy bez ciągłej obawy przed krytyką. Drobne zadrapania czy siniaki mogą być naturalną konsekwencją dziecięcej aktywności. Nie oznacza to oczywiście przyzwolenia na zaniedbania, ale potrzebę rozsądnego odróżniania naturalnych doświadczeń dziecka od rzeczywistych problemów związanych z bezpieczeństwem.
Komunikacja jest kluczowa
Rozmówczynie wskazują na potrzebę poprawy komunikacji pomiędzy rodzicami i personelem. Budowanie wzajemnego zaufania powinno być jednym z podstawowych elementów zmiany systemu opieki żłobkowej. Dzięki temu opiekunowie mogą skuteczniej wspierać rozwój dzieci, a rodzice otrzymują większe poczucie bezpieczeństwa.
Etapy dobrej adaptacji
Szczególnie ważna jest właściwie zaplanowana adaptacja. Powinna ona składać się z kilku etapów. Pierwszym jest preadaptacja, czyli przygotowanie dziecka i rodzica jeszcze przed rozpoczęciem pobytu w placówce. Rodzic może wcześniej ćwiczyć z dzieckiem krótkie rozstania, pokazać mu drogę do żłobka, opowiedzieć o tym miejscu, obejrzeć zdjęcia placówki i dzieci, które w niej przebywają. Warto również stopniowo dostosować rytm dnia dziecka do rytmu obowiązującego w żłobku, np. pory posiłków i snu.
Drugim etapem jest właściwa adaptacja. W tym czasie rodzic powinien towarzyszyć dziecku w placówce, zamiast od razu je zostawiać. Maluch potrzebuje czasu, aby zbudować relację z nowym opiekunem i przekonać się, że może czuć się bezpiecznie również pod jego opieką.
Trzeci etap to integracja i konsolidacja dziecka z grupą. Także wtedy rola rodzica jest ważna. Powinien on utrzymywać kontakt z placówką, przekazywać informacje zwrotne oraz poświęcać dziecku po powrocie ze żłobka wartościowy, uważny czas.
Jakościowe spędzanie czasu w domu z dzieckiem
Szczególnie istotne jest to, co dzieje się po powrocie dziecka do domu. Po intensywnym dniu dziecko potrzebuje wyciszenia, bliskości i kontaktu z rodzicem. Pomocne mogą być wspólne czytanie, kąpiel, przytulanie czy spokojna zabawa. Chodzi o obecność i relację, a nie o kolejne bodźce, zajęcia czy ekrany.
Podsumowując, żłobek nie powinien być traktowany jako konkurencja dla rodziny ani jako instytucja mająca zastąpić rodzica. Jego rolą jest uzupełnianie rodzinnego środowiska dziecka poprzez zapewnienie mu profesjonalnej opieki, możliwości rozwoju, kontaktu z innymi dziećmi oraz stopniowego budowania relacji z innymi dorosłymi. Najważniejsze są przy tym jakość opieki, bezpieczeństwo emocjonalne, relacja z opiekunem, autonomia dziecka, swobodna zabawa oraz partnerska współpraca między rodzicami a personelem placówki.
