W Puszczy Niepołomickiej na obszarze siedemdziesięciu hektarów żyje około dwudziestu żubrów. Ten ogrodzony i zamknięty dla zwiedzających teren to jeden z nielicznych w Polsce ośrodków zachowawczych żubra. Od wielu lat zwierzę to objęte jest ścisłą ochroną. W Europie żyje około 3,5 tysiąca sztuk tej zwierzyny, z czego w Polsce około 2 tysięcy. Uważa się, że aby był to gatunek całkowicie bezpieczny powinno żyć 6 tysięcy sztuk.
O obyczajach tych zwierząt, a także codziennej pracy w ośrodku zachowawczym w Niepołomicach Sylwia Paszkowska rozmawiała z Michałem Gosiem - nadleśniczym w Nadleśnictwie w Niepołomicach
Tytuł króla Puszczy bezkompromisowo należy do żubra. Jest to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Polski na świecie.
W uroczysku Poszyna, w samym sercu Puszczy Niepołomickiej, znajduje się Ośrodek Hodowli Żubrów, który stanowi jedno z najbardziej istotnych działań na rzecz ochrony przyrody na terenie Puszczy. Ośrodek, zwany również „żubrowiskiem”, założony został w 1925 roku na terenie leśnictwa Hysne i oddany do użytku w 1935. Jego głównym celem jest ochrona gatunkowa zagrożonego wyginięciem żubra.
Pierwsza para tych zwierząt została przywieziona do Niepołomic z Puszczy Białowieskiej jeszcze przed drugą wojną światową na zarządzenie Głównej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białowieży (7 grudnia 1938). W czasie okupacji wszystkie osobniki zostały wywiezione do Niemiec, jednak w 1946 roku ponownie sprowadzono 4 żubry z Puszczy Białowieskiej i funkcjonowanie ośrodka zostało wznowione. Na początku zezwalano turystom na zwiedzanie żubrowiska, lecz od 1954 roku na skutek wystąpienia pryszczycy u żubrów zmieniono charakter ośrodka. Obecnie obserwacja żubrów jest dozwolona tylko za zezwoleniem Nadleśnictwa Niepołomice ze specjalnie wybudowanej do tego celu wieży widokowej.
Teren, na którym mieszkają żubry obejmuje 70 hektarów i otoczony jest wysokim ogrodzeniem zapewniającym ochronę zwierzętom. Wewnątrz znajduje się sześć odrębnych kwater zaopatrzonych w karmiska i specjalne paśniki, a także izolatka oraz odłownia. Dodatkowo, na terenie ośrodka znajdują się zabudowania gospodarcze i magazyny.
Ośrodek zarządzany jest przez Nadleśnictwo Niepołomice, a hodowla żubrów znajduje się pod stałym nadzorem Głównego Konserwatora Przyrody. Obecnie niepołomickie stado liczy około trzydziestu osobników pochodzących z linii białowiesko-kaukaskiej. Bykiem stadnym jest urodzony w 1996 roku „Poręczyciel”.
W południowej części Zamku Królewskiego w Niepołomicach można przyjrzeć się spreparowanemu żubrowi. Został on sprowadzony z Puszczy Białowieskiej 20 lutego 2004 roku przez Fundację Zamek Królewski, czemu towarzyszyły huczne uroczystości. W wyniku konkursu, którego zwycięzcą został Pan Krzysztof Szpetkowski, dla żubra wybrano imię „Niepołom”.
Kilka słów o żubrze
Żubr (Bison bonasus) to największy z żyjących obecnie ssaków Europy. Byki osiągają wysokość do 188 cm, a ich waga waha się w granicach od 440 aż do 920 kg. Samice żubra są stosunkowo mniejsze, o wadze od 320 do 640 kg. Wyróżnia się trzy główne podgatunki: żubr białowieski (Bison bonasus bonasus) zwany również nizinnym; żubr kaukaski (Bison bonasus caucasu) zwany górskim; oraz wymarły obecnie Bison bonasus hungarorum. Linia białowiesko-kaukaska, z której wywodzą się Niepołomickie żubry, powstała na skutek połączenia ostatniego żyjącego żubra czystej linii kaukaskiej z samicami linii białowieskiej. Na całym świecie żubr objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. W 2012 roku, światowa populacja żubra wynosiła 4663 sztuki, z czego 1238 osobników znajdowało się na terenie Polski. Ciekawostką jest, że wszystkie żyjące obecnie żubry pochodzą tylko od 12 sztuk!
