Równość szans i dostępność to wciąż jedne z największych wyzwań współczesnego społeczeństwa. Mimo obowiązujących przepisów i coraz większej świadomości społecznej osoby z niepełnosprawnościami nadal napotykają bariery utrudniające im pełne uczestnictwo w życiu publicznym. Coraz częściej jednak instytucje i organizacje podejmują działania, które pokazują, że wyrównywanie szans zaczyna się od praktycznych decyzji i zmian w myśleniu. Gośćmi Sylwii Paszkowskiej byli Alina Kamińska, aktorka, działaczka społeczna i menadżerka kultury, Katarzyna Wnęk-Joniec, psycholog dziecięca i Michał Nowicki, dyrektor Teatru BARAKAH.
Najtrudniejsze bariery są w głowach
Wiele budynków użyteczności publicznej, szkół, teatrów czy urzędów wciąż nie jest w pełni dostosowanych do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością. W przypadku instytucji mieszczących się w zabytkowych kamienicach modernizacja bywa szczególnie trudna. W takich sytuacjach niezbędne staje się poszukiwanie alternatywnych rozwiązań.
Teatr BARAKAH od wielu lat pragnie wspierać osoby z niepełnosprawnościami. Jako jeden z nielicznych teatrów w Krakowie organizuje spektakle tłumaczone na język migowy PJM. Staramy się, jak możemy. Jesteśmy teatrem, prowadzonym przez Fundację Dziesięciu Talentów. Bardzo bliskie są nam tematy osób z niepełnosprawnościami. Wydaje mi się, że przede wszystkim te osoby mają bardzo małą możliwość uczestnictwa w kulturze – mówi Michał Nowicki.
Coraz częściej podkreśla się jednak, że równie istotne jak fizyczne dostosowanie przestrzeni są bariery mentalne. To one w dużej mierze decydują o tym, czy osoba z niepełnosprawnością czuje się pełnoprawnym uczestnikiem życia społecznego. Uprzedzenia, nadmierna ostrożność lub brak empatii potrafią być bardziej dotkliwe niż brak podjazdu. Kluczowe znaczenie ma język i sposób, w jaki podchodzi się do osób z ograniczeniami. Czy traktuje się je z partnerskim szacunkiem, czy raczej przez pryzmat ich niepełnosprawności? Ważnym elementem budowania dostępności jest umożliwienie samodzielnego decydowania o własnych potrzebach.
Chodzi o to, by ktoś oddał mi decydowanie, czy jak chcę, mogę to zrobić. Jestem w stanie podjąć decyzję, która będzie uczciwa. "Czy chcesz?" będzie lepszym pytaniem niż "Czy dasz radę?". Czasami ktoś nie pyta, bo myśli, że tak trzeba. Może to odebrać godność, człowieczeństwo, ponieważ każdy chce być ważny. Chcemy podejmować decyzje – mówi Katarzyna Wnęk-Joniec.
(cała rozmowa do posłuchania)
Posłuchaj wypowiedzi
Z perspektywy osób z doświadczeniem choroby lub niepełnosprawności kluczowa jest również świadomość, że pełnosprawność nie jest stanem trwałym. Wypadki, choroby czy starzenie się organizmu mogą w każdej chwili zmienić sytuację każdego człowieka. Dlatego idea równości szans nie dotyczy wyłącznie określonej grupy, ale całego społeczeństwa.
Jaka jest liczba osób z problemami czy orzeczeniami o niepełnosprawności? Badania wskazują na to, że na świecie mamy około miliarda osób z niepełnosprawnościami. W Europie to co szósta osoba. Po 85. roku życia co czwarta osoba ma już demencję. A wypadki? Choroby? To może dotknąć każdego z nas – mówi Alina Kamińska.
W ostatnich latach w Polsce podejmowanych jest coraz więcej inicjatyw, które mają na celu likwidację barier i zwiększanie udziału osób z niepełnosprawnościami w kulturze, edukacji i życiu społecznym. Pomocne są nie tylko działania fundacji i instytucji publicznych, lecz także zmiana postaw indywidualnych – otwartość i gotowość do współpracy. Dostępność nie zaczyna się od przepisów, ale od decyzji, by widzieć w drugim człowieku nie ograniczenia, lecz możliwości.
