Jak wygląda świat, kiedy nagle znika z niego wzrok? Dlaczego żółty kolor pomaga osobom tracącym widzenie bezpiecznie poruszać się po mieście? I czy Kraków jest miastem bez barier? W krakowskim WOMAI – Centrum Nauki i Zmysłów można przez godzinę doświadczyć świata w całkowitej ciemności, poznając go za pomocą słuchu, dotyku i węchu. Jak uczyć się patrzeć na rzeczywistość z różnych perspektyw? Gościniami Sylwii Paszkowskiej były Katarzyna Blak, menadżerka WOMAI oraz Katarzyna Zawodnik, niewidoma przewodniczka.
Posłuchaj rozmowy
Niewidomi nie tylko oprowadzają
WOMAI to skrót pochodzący od angielskiego sformułowania World Of My All Inspirations, czyli "świat moich wszystkich inspiracji". Inspiracja jest najważniejszym celem działającego w Krakowie Centrum Nauki i Zmysłów. Placówka chce pokazywać rzeczywistość z różnych perspektyw, również tych, które na co dzień pozostają poza naszym zainteresowaniem.
Wchodzimy w całkowitą ciemność z przewodnikiem, który jest u naszego boku przez cały czas, dba o nasze bezpieczeństwo, mówi, co i jak, pokazuje, odpowiada na pytania – wyjaśnia Katarzyna Blak.
Całe doświadczenie trwa około godziny. Uczestnicy poznają sytuacje przypominające codzienne czynności, ale muszą radzić sobie bez możliwości obserwowania otoczenia. Pozostają słuch, dotyk, węch i pozostałe zmysły. To również okazja do oderwania się od nadmiaru bodźców wizualnych, którymi współczesny świat nieustannie nas otacza.
WOMAI jest miejscem szczególnym nie tylko ze względu na swoją ofertę, ale również na sposób funkcjonowania zespołu. Około połowy pracowników stanowią osoby z niepełnosprawnościami wzroku – przede wszystkim niewidome i słabowidzące. To pełnoprawni członkowie zespołu, którzy wspólnie tworzą centrum, konsultują wystawy i uczestniczą w podejmowaniu decyzji.
Jedną z przewodniczek jest Katarzyna Zawodnik. Wcześniej zajmowała się transkrypcją nagrań, wykonując pracę zdalnie. Choć była ona satysfakcjonująca, z czasem zaczęło jej brakować kontaktu z ludźmi i wyraźnego oddzielenia życia zawodowego od prywatnego. Praca przewodniczki przyniosła jej właśnie to, czego szukała – codzienne spotkania z ludźmi i rozmowy z gośćmi reprezentującymi różne środowiska i zainteresowania.
Oni poznają nas, ale my w jakimś sensie poznajemy także ich – mówi Katarzyna Zawodnik.
Katarzyna Zawodnik, która jest niewidoma od urodzenia, zwraca uwagę, że dla osoby, która traci możliwość widzenia, jest to ogromne wyzwanie psychiczne. Około 75% informacji o świecie dociera do człowieka za pośrednictwem wzroku. Jego utrata oznacza więc konieczność odnalezienia się w rzeczywistości, której ogromna część była dotąd poznawana właśnie w sposób wizualny.
Utrata wzroku jest przede wszystkim ogromnym problemem psychicznym. Jest jedną z największych strat. Żałobę po utracie wzroku przechodzi się tak, jak żałobę po śmierci bliskiej osoby – dodaje Katarzyna Zawodnik.
Osoba niewidoma od urodzenia ma zwykle wiele lat na naukę samodzielnego funkcjonowania i wypracowanie własnych sposobów radzenia sobie z codziennymi czynnościami. Ktoś, kto traci wzrok w dorosłym życiu, często musi przyswoić te umiejętności w znacznie krótszym czasie. Utrata widzenia może następować stopniowo, przez miesiące lub lata, ale może też wydarzyć się nagle. Każda taka sytuacja jest indywidualna i wymaga przystosowania się do nowych warunków.
Dlaczego żółty kolor jest tak ważny?
Wizyta w centrum pozwala zwrócić uwagę na szczegóły, które w codziennym życiu często pozostają niezauważone. Jednym z nich jest obecność koloru żółtego w przestrzeni publicznej. Żółte poręcze, elementy ostrzegawcze w autobusach czy taśmy na schodach nie są przypadkowym wyborem – żółty to ostatni kolor, który widzimy przed całkowitą utrata wzroku.
Nie jest to przypadek. Chodzi o to, by było bezpiecznie dla osób tracących wzrok – mówi Katarzyna Blak.
Doświadczenie ciemności pozwala uczestnikom lepiej zrozumieć, jak ogromne znaczenie dla osób niewidomych ma odpowiednio zaprojektowana przestrzeń publiczna. Podczas zwiedzania szybko okazuje się, że dźwięki sygnalizacji świetlnej, faktura chodnika czy przeszkody na drodze mogą decydować o bezpieczeństwie.
Pracownicy WOMAI zwracają uwagę na problemy, z którymi osoby niewidome spotykają się na co dzień w Krakowie. Jednym z nich są niewłaściwie zaprojektowane elementy infrastruktury, takie jak zbyt niskie betonowe słupki. Mogą być trudne do wykrycia białą laską, co stwarza ryzyko wypadku. Ważnym elementem infrastruktury są tak zwane pola uwagi i pasy integracyjne. Charakterystyczne wypukłe elementy na chodnikach informują osoby niewidome i słabowidzące o zbliżaniu się do miejsc wymagających szczególnej ostrożności, takich jak schody, krawędzie peronów czy przejścia dla pieszych.
Istotne są także linie prowadzące, czyli podłużne wypukłości, wzdłuż których osoba niewidoma może prowadzić białą laskę. Pomagają utrzymać właściwy kierunek i dotrzeć do określonego miejsca.
