Wtorek, 17 lis 3 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Twoje dane na wagę złota – jak chronić się przed cyberoszustwami?

W dobie cyfryzacji nasze dane osobowe stały się cennym towarem, który może zostać wykorzystany nie tylko do celów marketingowych, ale i do oszustw finansowych. Coraz częściej słyszymy o przypadkach kradzieży tożsamości, fałszywych telefonach z banków czy wyłudzeniach kredytów na cudze nazwisko. Cyberprzestępcy stosują coraz bardziej zaawansowane metody, w tym sztuczną inteligencję i deepfake, by manipulować ofiarami i wyłudzać poufne informacje. Jak możemy się przed tym bronić? Czy prawo skutecznie chroni naszą prywatność? Gościem Sylwii Paszkowskiej w audycji "Przed hejnałem" był Bartłomiej Heichel, prawnik z Fundacji Colectiva.

Twoje dane na wagę złota – jak chronić się przed cyberoszustwami?
Zdjęcie ilustracyjne, źródło: Pexels

Czym są dane osobowe i dlaczego ich ochrona jest tak ważna?

Dane osobowe to wszelkie informacje, które mogą zidentyfikować osobę fizyczną. W praktyce oznacza to, że niemal każda informacja o nas, od imienia i nazwiska po numer PESEL czy adres e-mail, może być wykorzystywana w różnych celach – nie zawsze zgodnie z naszą wolą. Ochrona tych danych jest kluczowa, ponieważ ich niewłaściwe wykorzystanie może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak kradzież tożsamości, oszustwa finansowe czy nieautoryzowane wykorzystanie naszych danych w różnych bazach.

Mamy prawo wiedzieć, w jaki sposób nasze dane będą dalej przetwarzane. Same dane osobowe w dzisiejszych czasach mają określoną wartość w obrocie prawnym i mogą zostać przekazane na zewnątrz po to, żeby stworzyć potencjalną bazę danych dla klientów. Zdarza się, że ludzie, bez żadnej świadomości, mają kredyty wzięte na siebie. Ktoś udzielił kredytu na ich dane komuś, kto nawet nie musiał poświadczać procesu podpisem osoby, do której dane należą – mówi Bartłomiej Heichel, prawnik z Fundacji Colectiva.

Zasada ograniczonego zaufania – jak nie stać się ofiarą oszustwa?

Jednym z najważniejszych sposobów ochrony danych jest stosowanie zasady ograniczonego zaufania. Oznacza to między innymi:

  • unikanie klikania w podejrzane linki otrzymywane drogą mailową czy SMS-ową,
  • niepodawanie haseł ani wrażliwych informacji osobom trzecim,
  • ostrożność przy wyrażaniu zgody na przetwarzanie danych w zamian za rabaty czy promocje.

Często bezrefleksyjnie zgadzamy się na udostępnienie naszych danych w zamian za niewielką zniżkę, np. przy zakupie odzieży. W efekcie nasze dane mogą trafiać do różnych baz, które są następnie sprzedawane lub wykorzystywane do celów marketingowych. Warto zawsze sprawdzić, w jaki sposób nasze dane będą przetwarzane i czy nie zostaną przekazane innym podmiotom.

Bartłomiej Heichel w studiu Radia Kraków, fot. Sylwia Paszkowska

Jak zabezpieczyć swoje dane?

Jednym z kluczowych sposobów ochrony jest możliwość zastrzeżenia numeru PESEL. Można to zrobić w aplikacji mObywatel lub bezpośrednio w Urzędzie Gminy. Proces ten trwa zaledwie kilka minut i skutecznie utrudnia przestępcom wykorzystanie naszego numeru PESEL do celów przestępczych. Należy jednak pamiętać, że zastrzeżenie PESEL-u wiąże się z pewnymi ograniczeniami. Jeśli sami będziemy chcieli wziąć kredyt lub pożyczkę, będziemy musieli tymczasowo cofnąć zastrzeżenie, aby instytucja finansowa mogła zweryfikować naszą tożsamość.

Oprócz zastrzeżenia PESEL-u warto stosować dodatkowe środki ochrony:

  • regularnie aktualizować oprogramowanie i korzystać z programów antywirusowych,
  • unikać podawania danych osobowych osobom dzwoniącym pod pretekstem weryfikacji,
  • zgłaszać podejrzane próby wyłudzenia danych odpowiednim organom, takim jak Urząd Ochrony Danych Osobowych, policja czy prokuratura.

W Polsce oraz całej Unii Europejskiej ochrona danych osobowych jest uregulowana prawnie. Głównym aktem prawnym w tej kwestii jest Rozporządzenie Ogólne o Ochronie Danych Osobowych (RODO), obowiązujące od 2018 roku. Ponadto, obowiązuje również polska Ustawa o ochronie danych osobowych, która przewiduje kary za nieuprawnione przetwarzanie danych – od grzywny, przez ograniczenie wolności, aż po karę pozbawienia wolności do dwóch lat.

Ochrona danych osobowych jest także regulowana przez przepisy branżowe, m.in. w prawie pracy, prawie karnym czy prawie bankowym. Wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z danymi osobowymi, obowiązują konkretne przepisy chroniące ich właścicieli.

(Cała rozmowa do posłuchania)

Posłuchaj wypowiedzi

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Kraków ogranicza inwestycje. Stanisław Mazur: To podważanie fundamentów przyszłego wzrostu

  • W Tatrach trwają poszukiwania turystki. TOPR apeluje o pomoc

  • „Czy to jeszcze jest chrześcijaństwo?”. O. Jacek Prusak o oburzeniu po mszy za sprawcę zamachu

  • Pomagali rannym podczas zamachu w Krakowie. Prezydent Słowacji odznaczył dwoje swoich rodaków

  • Budżet Krakowa 2027: władze miasta planują oszczędności, ale i tak zadłużenie wzrośnie do 10 miliardów

  • Czy można patrzeć bez uprzedzeń? Wystawa Kingi Nowak w Bunkrze Sztuki