Rynek księgarski w Polsce przechodzi poważny kryzys. Niezależne księgarnie zmagają się z rosnącymi kosztami utrzymania, konkurencją ze strony sprzedaży internetowej oraz spadającym zainteresowaniem czytelnictwem. W obliczu tych wyzwań tradycyjne punkty sprzedaży książek redefiniują swój charakter – przestają być wyłącznie miejscem zakupu książek, a stają się lokalnymi centrami kultury, łącząc literaturę z aktywnościami społecznymi i kulturalnymi. Od 2021 roku Instytut Książki prowadzi program własny „Certyfikat dla małych księgarni”, którego celem jest wsparcie małych placówek i wzmocnienie ich kulturotwórczej roli. Do 15 maja 2025 roku można składać wnioski w aktualnej edycji projektu. O sytuacji niezależnych księgarni i programie grantowym Sylwia Paszkowska rozmawiała z Iwoną Kołodziej i Ewą Gąsior z Instytutu Książki oraz Jackiem Dargiewiczem – księgarzem i właścicielem lokalu Cafe Nowa Księgarnia w Nowej Hucie.
Księgarnia jako przestrzeń spotkania i dialogu
Jednym z przykładów miejsca łączącego działalność kulturalną i księgarnianą jest Cafe Nowa Księgarnia, prowadzona przez Jacka Dargiewicza. Placówka stała się ważnym punktem na mapie Nowej Huty – miejscem, w którym można nie tylko obcować z literaturą, ale też lepiej poznać lokalną historię i społeczność.
Kiedy sześć lat temu otwieraliśmy Cafe Nową przyświecał nam jeden zamysł – żeby stworzyć miejsce wypełnione nie tylko książkami, ale i kawą, przestrzeń spotkań, w której literatura będzie punktem wyjścia do rozmowy. Od początku zależało nam, by nie być tylko sklepem z książkami. Jesteśmy też kawiarnią i miejscem wydarzeń: prowadzimy warsztaty dla dzieci, organizujemy spotkania autorskie, wystawy, a czasem nawet koncerty, w których wykorzystujemy teksty poetyckie. To przestrzeń stworzona dla dzielnicy – po to, by wspólnie odkrywać literaturę – mówi Jacek Dargiewicz.
W odpowiedzi na potrzeby małych, często zagrożonych zamknięciem księgarni, Instytut Książki uruchomił w 2021 roku program „Certyfikat dla małych księgarni". Obecnie trwa nabór do jego piątej edycji, który zakończy się 15 maja. Program oferuje dofinansowanie w wysokości do 40 tysięcy złotych, które można przeznaczyć na pięć różnych kategorii kosztów, z czego jedna – promocja księgarni – jest obowiązkowa. Jak zaznaczyła Ewa Gąsior z Instytutu Książki, szczególny nacisk położono na promocję w mediach społecznościowych. Celem jest zmobilizowanie księgarzy do aktywnej obecności w przestrzeni cyfrowej, by mogli dotrzeć do nowych grup odbiorców.
„Certyfikat dla małych księgarni" – narzędzia, nie obowiązki
Dla wielu księgarzy, zwłaszcza z mniejszych miejscowości, udział w programie „Certyfikat dla małych księgarni" to nie tylko realny wsparcie finansowe, ale też symboliczne docenienie ich pracy na rzecz lokalnej społeczności. To pierwszy i często jedyny sygnał, że ktoś zauważa i wspiera ich wysiłki. Instytut Książki pragnie, by księgarze czuli się integralną częścią szeroko pojętego pola literackiego.
Oprócz wsparcia finansowego chcemy zaproponować księgarzom także warsztaty, które pomogą im wykorzystać przyznane środki w sposób często stanowiący dla nich wyzwanie. Bo przecież nie każdy czuje się pewnie w mediach społecznościowych, nie każdy potrafi przygotować proste materiały graficzne, które poinformują lokalną społeczność o wydarzeniach kulturalnych organizowanych w księgarni. Nie chodzi o to, że te środki muszą być przeznaczone na promocję. Nie chcemy wywierać presji ani wymuszać zdobywania dodatkowych kompetencji – chcemy dawać narzędzia, nie obowiązki – mówi Iwona Kołodziej.
Co istotne, z programu można również finansować codzienne potrzeby księgarni, takie jak czynsz, rachunki czy nawet zakup papieru, co czyni ten program unikalnym w skali kraju.
Podkreślę, że program nie wymaga żadnego wkładu własnego. Oczywiście jest to program dotacyjny, a część księgarzy bywa zniechęcona biurokracją, dlatego staramy się ich uspokoić i wesprzeć. Organizujemy szkolenia – zarówno dla osób składających wnioski, jak i już zakwalifikowanych beneficjentów, a także warsztaty z przygotowywania raportów. Na każdym etapie oferujemy merytoryczne wsparcie – mówi Ewa Gąsior.
Nabór trwa do 15 maja
„Certyfikat dla małych księgarni” to program własny Instytutu Książki, którego celem jest wsparcie małych księgarni oraz wzmocnienie ich roli jako placówek aktywnie promujących czytelnictwo i promotorów kultury dla lokalnych społeczności. To także realna szansa na rozwój i przetrwanie niezależnych księgarni, które stają przed obliczem wyzwań, jakie niesie współczesny rynek czytelniczy.
Wszystkie informacje o programie można znaleźć na stronie Instytutu Książki.
(Cała rozmowa do posłuchania)
