Co łączy Józefa Piłsudskiego, Elizę Orzeszkową, Juliusza Osterwę i Stanisława Moniuszkę? Wilno. Miasto, które było albo ich miejscem pracy, albo debiutu, albo życia. Ich śladami idzie w swojej książce Tomas Venclova, litewski poeta, publicysta, krytyk literacki, tłumacz, profesor slawistyki. Jego słownik zawiera blisko 600 haseł, grupuje bohaterów wokół tematów i epok, na przykład część zatytułowana "Średniowiecze" to książęta, kapłani, biskupi, a rozdział "Pod carskim jarzmem" nosi podtytuł: "Powstańcy, artyści, literaci".
Wilno. Przewodnik biograficzny
Przełożyła Beata Piasecka
Państwowy Instytut Wydawniczy
Tomas Venclova wyjaśnia we wstępie, że przyjął kilka kryteriów przy tworzeniu tego przewodnika. Przede wszystkim opisał tu postaci już nieżyjące. Rokiem granicznym jest rok 2004, kiedy autor zamknął prace nad przewodnikiem. Dodaje, że jego bohaterowie niekoniecznie musieli urodzić się w Wilnie, czy spędzić tu większą część swojego życia. Ważne było, by z jednej strony Wilno stało się ważnym miejscem w ich życiorysie, a z drugiej strony, żeby ich praca pozostawiła ślady w mieście. Ale jak podkreśla Tomas Venclova we wstępie, nie są to tylko bohaterowie pozytywni, bo nie jest to praca hagiograficzna. Więc wśród biogramów jest też tekst o Dzierżyńskim czy Goebelsie. Najwięcej w tym spisie nazwisk litewskich i polskich, ale też innych nacji, z których wywodzili się politycy, artyści czy naukowcy, dla których Wilno stało się ważnym miejscem.
Swój przewodnik Tomas Venclova dedykuje przyjacielowi, Czesławowi Miłoszowi, a w poświęconym mu tekście dużo pisze o polsko-litewskich związkach poety, wspominając, że: "niektóre wiersze po litewsku ukazały się nawet wcześniej niż polski oryginał".
Tomas Venclova (ur. 1937), litewski poeta, eseista, publicysta, krytyk literacki i tłumacz, profesor slawistyki Uniwersytetu Yale. Urodził się w Kłajpedzie, mieszkał w Wilnie. W 1977 r. wyemigrował do USA. Publikuje po litewsku, rosyjsku, angielsku i polsku. Wilno to jeden z wątków jego twórczości, wydał m.in. bedekery "Wilno. Przewodnik" (2001), "Wilno i Troki. Przewodnik" (2002) oraz eseje "Opisać Wilno" (2006).
