Psychoza poporodowa to rzadkie, ale poważne zaburzenie psychiczne, które może zagrażać życiu i zdrowiu matki oraz dziecka. Może objawiać się między innymi znacznym pobudzeniem, zaburzeniami snu, urojeniami i utratą prawidłowej oceny rzeczywistości. Ryzyko jej wystąpienia jest większe u kobiet z określonymi zaburzeniami psychicznymi, jednak równie ważne jest uważne obserwowanie samopoczucia kobiety po porodzie i zapewnienie jej dostępu do pomocy. Gościniami Sylwii Paszkowskiej były Katarzyna Augustyn, psycholożka, psychoterapeutka w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie, Aga Szczypior-Bulanda, superwizorka, aplikantka Sekcji Naukowej Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz Dorota Wójcik-Małek, koordynatorka Zakładu Psychologii w Szpitalu Specjalistycznym im. Ludwika Rydygiera, neuropsycholożka i psychoterapeutka pracująca w nurcie psychodynamicznym.
Posłuchaj rozmowy
Psychoza poporodowa to nie to samo co depresja poporodowa. Jak rozpoznać?
Psychoza poporodowa i depresja poporodowa mogą być ze sobą powiązane, ale nie są tym samym zaburzeniem. Psychoza może występować w powiązaniu z innymi zaburzeniami psychicznymi, ale może też stanowić odrębny problem. W obu przypadkach konieczne są odpowiednia opieka i uważna obserwacja stanu kobiety.
Jest to stan zagrażający życiu, zdrowiu matki i dziecka. Specyfiką tych zaburzeń jest utrata krytycyzmu oraz różnego rodzaju objawy psychiczne, czyli omamy, urojenia. Psychoza poporodowa występuje bardzo rzadko i mówi się o jednej lub dwóch kobietach na tysiąc.
Obraz psychozy poporodowej może być różny, dlatego ważne jest zwracanie uwagi na zmiany w zachowaniu kobiety po porodzie. Jednym z sygnałów ostrzegawczych może być wyraźne pobudzenie, np. przyspieszone tempo działania, myślenia i mówienia, a także zmniejszona potrzeba snu. Niepokój powinny wzbudzić również zaburzenia oceny rzeczywistości. Kobieta może zacząć błędnie interpretować intencje innych osób, podejrzewać otoczenie o wrogie zamiary albo odczuwać zagrożenie wobec siebie, dziecka czy bliskich. Szczególnie istotne są urojenia i omamy, a także sytuacje, w których kobieta nie dostrzega, że jej przekonania mogą być niezgodne z rzeczywistością. Właśnie połączenie objawów psychotycznych z ograniczoną zdolnością krytycznej oceny własnego stanu sprawia, że psychoza poporodowa jest tak poważnym zagrożeniem. Nie każda trudność emocjonalna po porodzie oznacza psychozę. Okres okołoporodowy może wiązać się z lękiem, przeciążeniem, niepewnością i intensywnymi emocjami. Kluczowe jest jednak odróżnienie tych doświadczeń od objawów świadczących o poważnym zaburzeniu psychicznym.
Kto jest bardziej narażony na psychozę poporodową?
Ryzyko psychozy poporodowej jest istotnie większe u kobiet, u których wcześniej rozpoznano chorobę afektywną dwubiegunową lub schizofrenię, a także u tych, które doświadczyły wcześniej epizodów zaburzeń psychotycznych. Znaczenie ma również występowanie zaburzeń psychiatrycznych w rodzinie.
Ciąża jest szczególnym stanem również ze względu na gospodarkę hormonalną organizmu.
Znaczenie mają programy opieki okołoporodowej, w ramach których psycholodzy i psychoterapeuci współpracują z personelem medycznym. Rozmowa z kobietą jeszcze w czasie ciąży może pomóc jej rozpoznać niepokojące sygnały, lepiej zrozumieć własne emocje i wiedzieć, gdzie szukać pomocy. Inną, trudniejsza kwestia dla kobiety w tym stanie są myśli o skrzywdzeniu dziecka. Dla kobiety po porodzie mogą być one źródłem ogromnego lęku i wstydu. Obawa przed oceną ze strony otoczenia może dodatkowo utrudniać powiedzenie o nich partnerowi, bliskiej osobie lub specjaliście. Trzeba przy tym odróżnić samą myśl od zamiaru działania. Niepokojąca lub przerażająca myśl nie jest automatycznie dowodem, że kobieta zamierza ją zrealizować, ani sama w sobie nie oznacza psychozy.
