W rozmowie z prof. dr hab. med. Hubertem Hurasem, konsultantem wojewódzkim w dziedzinie położnictwa i perinatologii oraz kierownikiem Kliniki Położnictwa i Perinatologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, Sylwia Paszkowska porusza temat prawnych i medycznych aspektów związana z zakończeniem ciąży – szczególnie w przypadkach ciężkich wad płodu oraz zagrożenia życia matki. Profesor Huras odniósł się również do złożonej i napiętej atmosfery pracy w polskich szpitalach, w których specjaliści zmuszeni są do podejmowania decyzji pod ogromną presją – nie tylko medyczną, ale i społeczną.
Zgoda pacjentki – kluczowy element podejmowania decyzji
Społeczne emocje często wybuchają w zetknięciu z informacją, że ciąża została zakończona na zaawansowanym etapie. Intuicyjnie wielu osobom wydaje się to nieakceptowalne, ponieważ dziecko w tym wieku uznawane jest za zdolne do życia poza organizmem matki. Tymczasem rzeczywistość kliniczna jest znacznie bardziej złożona.
Jeśli istnieją wskazania do zakończenia ciąży – niezależnie od tego, czy są to przyczyny położnicze, psychiatryczne, kardiologiczne czy inne – to taka decyzja może zostać podjęta na każdym etapie ciąży. W przypadku wskazań położniczych decyzję podejmujemy my, ginekolodzy i położnicy, natomiast w innych sytuacjach kluczowe jest zdanie lekarza kwalifikującego oraz świadoma zgoda pacjentki. Nic nie dzieje się na siłę – każda procedura wymaga uzgodnienia i akceptacji ze strony kobiety – wyjaśnia profesor Hubert Huras.
Zakończenie ciąży na tak późnym etapie może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy istnieją ku temu jednoznaczne wskazania – zarówno położnicze, jak i pozapołożnicze.
W ostatnich latach obserwujemy coraz więcej wskazań do zakończenia ciąży z powodów psychiatrycznych. Zwykle te sytuacje są związane z wadami rozpoznawanymi na etapie diagnostyki prenatalnej. Dzięki obecnemu poziomowi ultrasonografii, wiedzy medycznej i sposobowi prowadzenia ciąży, jesteśmy w stanie już w pierwszym czy drugim trymestrze, czasem nieco później, zidentyfikować wady, które uniemożliwiają dziecku funkcjonowanie po urodzeniu, albo takie, które skutkują obumarciem płodu w trakcie ciąży. Kiedyś tego typu wady były same w sobie podstawą do zakończenia ciąży. Dziś, przy braku nowelizacji ustawy, nie mamy nowych narzędzi prawnych – dlatego te kobiety trafiają do nas ze wskazaniami psychiatrycznymi, które jednoznacznie przemawiają za zakończeniem ciąży – tłumaczy profesor Hubert Huras.
W praktyce klinicznej informowanie pacjentki o stanie zdrowia płodu to nie tylko obowiązek, to także kwestia szacunku i odpowiedzialności. Dobre ośrodki perinatologiczne kierują się zasadą pełnej transparentności. Pacjentka musi wiedzieć, z czym ma do czynienia, jakie są rokowania, jakie są możliwe scenariusze, bo tylko wtedy jej zgodę na jakąkolwiek procedurę można nazwać świadomą.
Wczesna diagnoza – większe możliwości i większe bezpieczeństwo
Jednym z najważniejszych aspektów współczesnej perinatologii jest dostęp do szybkiej i precyzyjnej diagnostyki prenatalnej. W wielu ośrodkach w Polsce możliwe są konsultacje z lekarzami różnych specjalizacji już na etapie ciąży – przykładowo z kardiochirurgiem dziecięcym w przypadku podejrzenia wrodzonych wad serca. Taka opieka daje pacjentce szansę nie tylko na zrozumienie charakteru wady, ale też na poznanie rokowań i planowanego leczenia po porodzie – łącznie z harmonogramem operacji i prognozą przeżycia.
Istnieje szereg ciężkich wad, które po prostu nie rokują dobrze. Wśród wad genetycznych można wymienić na przykład zespół Edwardsa, związany z trisomią 18. pary chromosomów. Wiadomo, że te dzieci w pierwszym i drugim trymestrze rozwijają się, chociaż mogą wystąpić wady serca i inne nieprawidłowości, ale wiemy, że mają też zaburzenia wzrastania i w większości przypadków obumierają jeszcze w łonie matki, w okolicach trzeciego trymestru – tłumaczy profesor Hubert Huras.
Podobnie wygląda sytuacja w przypadku innych poważnych, ale możliwych do leczenia wad, jak wytrzewienie (jelita znajdujące się poza jamą brzuszną dziecka). Pacjentki są wtedy informowane o szansach dziecka i mają wsparcie ze strony zespołu medycznego. Jednak nie każda wada daje szansę na skuteczne leczenie.
Lekarze muszą w takich przypadkach myśleć także o bezpieczeństwie kobiety. Zbyt długie oczekiwanie na naturalny przebieg ciąży w przypadku obumarcia płodu może prowadzić do poważnych powikłań – takich jak zaburzenia krzepnięcia czy nawet sepsa. Dlatego w wielu sytuacjach rekomenduje się zakończenie ciąży. Ta decyzja nie jest jednak podejmowana arbitralnie – to do pacjentki, świadomej ryzyk i możliwych scenariuszy, należy ostatnie słowo.
(Cała rozmowa do posłuchania)
