Poniedziałek, 16 lis 4 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Manifest, herstoria i zatarte ślady. Ewa Mańkowska odkrywa losy zapomnianych kobiet

Gościnią czwartkowego wydania Przed hejnałem była Ewa Mańkowska, autorka książki "Hanna i Dorota", która odkrywa losy zapomnianych kobiet, artystek i patriotek żydowskiego pochodzenia. To nie tylko opowieść o przyjaźni dwóch kobiet – Hanny Rudzkiej-Cybisowej i Doroty Seydenman, ale także hołd oddany polskim Żydom i Żydówkom, artystom, intelektualistkom, a przede wszystkim kobietom, które tworzyły kulturę, budowały społeczeństwo i były integralną częścią polskości.

Manifest, herstoria i zatarte ślady. Ewa Mańkowska odkrywa losy zapomnianych kobiet
Fragment okładki książki "Hanna i Dorota"

Kobiety silne, niezależne, zapomniane

Jest to manifest bardzo szczery. Po pierwsze, przypominający, że w Polsce żyli Polacy żydowskiego pochodzenia, którzy Polskę budowali, którzy byli stuprocentowymi Polakami i patriotami – mówi Ewa Mańkowska.

Książka jest również formą oporu wobec sprowadzania żydowskich biografii wyłącznie do Holokaustu. - "To słowo, myślę, że już dzisiaj się też zużyło". W centrum narracji stoją niezwykłe kobiety: etnografki, malarki, adwokatki. Dorota Berlinerblau, później Seydenman, była jedną z nich. Malarka, mecenaska, podróżniczka.

W latach dwudziestych sama przemierzała swoim citroenem Europę, po to, by oglądać wystawy, odwiedzać przyjaciół, malować pejzaże nad morzem we Francji czy we Włoszech.

Obok niej – Hanna Rudzka-Cybisowa, malarka, kapistka, współtwórczyni polskiej nowoczesności w sztuce. Ich przyjaźń opisywana jest jako przyjaźń na śmierć i życie. I to dosłownie. Podczas II wojny światowej Dorota, choć miała aryjskie papiery na nazwisko Wanda Trzaskowska, została zdradzona i aresztowana.

Wygląd jej nie zdradzał. Była blondynką, oczy najpewniej miała niebieskie albo zielone, mówiła świetnie po francusku, po niemiecku.

Po doniesieniu trafiła do więzienia w Nowym Sączu, mimo dokumentów, wyglądu, ostrożności. W dramatycznej próbie ratowania Doroty Hanna wyruszyła do Nowego Sącza. Bezskutecznie. Nowy Sącz był już wtedy całkowicie sterroryzowany przez Heinricha Hammana, nazistę, który obsesyjnie nienawidził Żydów, ale też polskiej inteligencji.

(cała rozmowa do posłuchania)

Posłuchaj wypowiedzi

Ewa Mańkowska i Sylwia Paszkowska/fot. Agata Ciechanowska

Odkrywanie zapomnianego śladu

Historia Doroty nie kończy się w więzieniu. Autorka podąża jej śladem do Rdziostowa – wioski położonej na wzgórzach nad Nowym Sączem. Tam właśnie mogła zginąć Dorota.

W Rdziostowie znajduje się oficjalnie miejsce pamięci narodowej. Gdy tam przyjechałam, nie znalazłam żadnego upamiętnienia ludzi, którzy zostali zamordowani, a byli pochodzenia żydowskiego.

To doświadczenie, zetknięcie z pustką i milczeniem, sprawiło, że autorka zdecydowała się zakończyć książkę rozdziałem zatytułowanym "Anatomia niepamięci".

Ewa Mańkowska pisała książkę długo i powoli, bez presji, z myślą, że być może nikt poza małym gronem jej nie przeczyta. A jednak to właśnie cierpliwość i osobiste zaangażowanie przyniosły nieoczekiwane odkrycia.

Dowiedziałam się, że Ritterówna pisała pamiętnik, ale nie było go w muzeum. Udało mi się otrzymać numer telefonu do siostrzenicy, która powiedziała mi, że po pierwsze jest bardzo chora i jedzie na operację, a po drugie przeglądała te pamiętniki i tam nie ma mowy o Dorocie. Pomyślałam sobie, że jednak chciałabym je zobaczyć, nie tylko ze względu na Dorotę, ale by poczuć atmosferę Nowego Sącza, ponieważ opisywałam też moje wędrówki i okazało się, że siostrzenica Maryny mieszka w Krakowie. Pamiętam, że był wielki upał, ale wsiadłam na rower i w ciągu paru chwil byłam w Bronowicach, gdzie pani Ewa czekała na mnie już z otwartym pamiętnikiem i sama wzruszona czytała mi ten fragment. Zamieściłam go w książce.

"Hanna i Dorota" to książka, która przywraca pamięć, prostuje krzywdzące uproszczenia i nazywa po imieniu zaniechania polskiej pamięci zbiorowej. To także opowieść o lojalności, sztuce i odwadze.

Okładka książki "Hanna i Dorota"

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • O krok od tragedii na A4. Kierowca miał 3,5 promila alkoholu

    Jakub Sajdak

Najnowsze

  • Miał być w tym roku, będzie w przyszłym. Tarnów czeka na kolejny zdrój z wodą pitną

  • "In the Hall Tonight" - Phil Collins drugi raz wśród legend

  • Po zamachu na Rynku Głównym w krakowskich szpitalach pozostaje 9 osób

  • Opera Krakowska nielegalnie promowała alkohol? Cykl WinOpera pod lupą prokuratury

  • U2 "Carnaval De Luz"

  • Ponad 100 tysięcy złotych dla Brytyjczyka rannego w Krakowie. Wśród darczyńców wielu Polaków