Poniedziałek, 16 lis 4 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

100-lecie Nobla i ponadczasowa epopeja chłopska. Wielka siła „Chłopów” Reymonta

Dokładnie sto lat temu, 13 listopada 1924 roku, Władysław Reymont zdobył literacką Nagrodę Nobla za dzieło, które na zawsze odmieniło postrzeganie polskiej literatury i kultury. "Chłopi" – powieść, która początkowo wydawała się jedynie opisem życia polskiej wsi przełomu XIX i XX wieku, okazała się dziełem o uniwersalnej wymowie, ponadczasowym portretem ludzkich namiętności, rozterek i społecznych zależności. Sylwia Paszkowska w studiu Radia Kraków gościła wyjątkowe kobiety – dr Karinę Jarzyńską z Uniwersytetu Jagiellońskiego, zajmującą się badaniem historii literatury polskiej XX wieku oraz Beatę Schimscheiner, Justynę Litwic i Weronikę Kowalską, aktorki Teatru Ludowego, grające w spektaklu "Chłopi". Dyskutowały o Noblu dla Reymonta i głębi dzieła, które mimo upływu lat pozostaje aktualne.

100-lecie Nobla i ponadczasowa epopeja chłopska. Wielka siła „Chłopów” Reymonta
Józef Chełmoński, "Babie lato"

W roku 1924 przyznanie Reymontowi Nobla było niezwykle ważnym wydarzeniem. Nagroda ta podniosła polską literaturę do rangi światowej. Polska, niedługo po odzyskaniu niepodległości, znalazła się w centrum zainteresowania kulturalnego, a Reymont, jako pierwszy laureat z wolnej Polski, odegrał rolę ambasadora polskiej tożsamości. Noblowski werdykt wówczas nie miał może tak globalnego wydźwięku medialnego, jak współcześnie. Reymont, po Henryku Sienkiewiczu, stał się kolejnym polskim pisarzem, którego twórczość docenił świat, co nobilitowało polską kulturę i sztukę.

Ponadczasowy portret chłopstwa i społeczności wiejskiej

"Chłopi" Reymonta, często nazywani epopeją chłopską, to dzieło unikalne na tle ówczesnej literatury. Na kartach powieści autor ukazał życie polskiej wsi, nadając jej znaczenie, które wykraczało poza rodzime podwórko. "Chłopi" oddają złożoność i psychologiczną głębię tej warstwy społecznej, ukazując ją nie tylko jako tło, ale jako autonomiczny i pełnoprawny element narodowej tożsamości. Poprzez wykorzystanie materiałów etnograficznych i osobistych doświadczeń autora – urodzonego na wsi – książka stanowi autentyczny i pozbawiony idealizacji portret wiejskiego życia. Reymont dokonał czegoś, co stanowiło antytezę mieszczańskich fantazji na temat chłopstwa, nadając swoim postaciom głęboki, realistyczny rys, co przyciągnęło uwagę czytelników na całym świecie.

(cała rozmowa do posłuchania)

Posłuchaj wypowiedzi

Kobiece spojrzenie na „Chłopów”

Adaptacja teatralna "Chłopów" Remigiusza Brzyka wystawiana w Teatrze Ludowym w Krakowie nadała powieści nową perspektywę – spojrzenie z perspektywy kobiecej. Sztuka uwypukla doświadczenia, emocje i wyzwania kobiet wiejskich, tworząc z powieści swoistą herstorię – historię widzianą oczami kobiet. Reymontowskie bohaterki, choć na co dzień były pozornie nieistotne w patriarchalnej społeczności, w rzeczywistości odgrywały kluczowe role, a ich doświadczenia mają uniwersalny charakter.

Dla wielu widzów i czytelników centralną postacią jest Jagna, która nie potrafi znaleźć swojego miejsca w wiejskiej społeczności. Jagna jest bohaterką, która mimo braku społecznej akceptacji, pozostaje wierna sobie i swoim uczuciom. Jest kimś, kto patrzy na wieś i jej obyczaje z dystansu, nie do końca rozumiejąc, dlaczego tak bardzo nie pasuje do miejsca, które przecież jest jej domem.

Beata Schimscheiner, Justyna Litwic, Karina Jarzyńska i Weronika Kowalska, fot. Sylwia Paszkowska

Cykliczność życia wsi i uniwersalizm pór roku

Jednym z głównych motywów w "Chłopach" jest cykliczność pór roku, które Reymont uczynił osią narracyjną powieści. To właśnie dzięki tej strukturze powieść zyskała wymiar uniwersalny – pory roku reprezentują odwieczny rytm życia i śmierci, narodzin i przemijania, będący jednocześnie symbolem ludzkiego życia. W adaptacji filmowej "Chłopów" pory roku i towarzyszące im zmienne warunki życia stały się niemal pełnoprawnym bohaterem. Ten cykliczny porządek życia, wpleciony w fabułę, uwydatnia kontrast pomiędzy trwałością natury a kruchością ludzkich losów.

Dzieło Reymonta, mimo osadzenia w surowej wiejskiej rzeczywistości, staje się przez to uniwersalne – opowiada o pragnieniu wolności i wyjścia poza narzucone ramy społeczne, co czyni je dziełem aktualnym również dziś.

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • O krok od tragedii na A4. Kierowca miał 3,5 promila alkoholu

    Jakub Sajdak

Najnowsze

  • Zderzenie tramwaju z samochodem w Krakowie. Jedna osoba ranna

  • "Wiślacki orzeł", czyli książka o Antonim Szymanowskim... jakiej nie było dotąd

  • Miał być w tym roku, będzie w przyszłym. Tarnów czeka na kolejny zdrój z wodą pitną

  • "In the Hall Tonight" - Phil Collins drugi raz wśród legend

  • Po zamachu na Rynku Głównym w krakowskich szpitalach pozostaje 9 osób

  • Opera Krakowska nielegalnie promowała alkohol? Cykl WinOpera pod lupą prokuratury