Misje kosmiczne to nie tylko eksploracja kosmosu, ale i unikalne laboratoria do badania ludzkiego organizmu w warunkach mikrograwitacji. Profesor Roman Nowobilski (Collegium Medicum UJ, Zakład Rehabilitacji w Chorobach Wewnętrznych) wyjaśnia w rozmowie z Radiem Kraków, jak doświadczenia z misji IGNIS mogą zmienić rehabilitację, farmakologię i chirurgię na Ziemi. "Badania w warunkach mikrograwitacji dostarczają danych, które mogą poprawić profilaktykę chorób na Ziemi, chociażby poprzez suplementację w osteoporozie czy treningi utrzymujące masę mięśniową" - mówi prof. Nowobilski.
-
Znaczenie misji IGNI
nawet krótki pobyt w kosmosie dostarcza cennej wiedzy o adaptacji ludzkiego organizmu do mikrograwitacji, w tym zmian w układzie krążenia i mięśniowym.
-
Medycyna kosmiczna na Ziemi
doświadczenia z kosmosu już teraz wykorzystywane są w diagnostyce, rehabilitacji i profilaktyce chorób cywilizacyjnych.
-
Aspekt materiałowy
technologie kosmiczne (np. stopy metali) znalazły zastosowanie w ortopedii i protetyce.
-
Profilaktyka i farmakologia
badania nad wpływem mikrograwitacji na kości i mięśnie wspierają opracowanie strategii zapobiegania osteoporozie i innym schorzeniom.
-
Perspektywy rozwoju
misje kosmiczne otwierają nowe pola badań w chirurgii, neurologii i okulistyce, a także w medycynie katastrof.
Od Podhala do orbity – adaptacja organizmu do nowych warunków
Profesor Roman Nowobilski przypomina, że nawet krótkotrwały pobyt w kosmosie powoduje istotne zmiany w organizmie
Nawet krótki pobyt to zmiana dystrybucji krwi w organizmie, wzrost ciśnienia śródczaszkowego, zmiany w mięśniach posturalnych. Można to porównać do efektu wyjazdu w góry: już kilkudniowa zmiana ciśnienia i dostępności tlenu wpływa na fizjologię człowieka. A w kosmosie mamy do czynienia z mikrograwitacją, co jest bodźcem jeszcze silniejszym
- tłumaczy gość Radia Kraków.
Czarne dziury, ciemna materia i lot Uznańskiego. Fizyk wyjaśnia tajemnice kosmosu
Misja IGNIS, choć stosunkowo krótka, pozwala na analizę procesów adaptacyjnych – od przesunięcia płynów ustrojowych ku głowie, przez zmiany w układzie nerwowym i kostnym, po wpływ na wzrok.
Mówimy na przykład o spłaszczeniu gałki ocznej, stąd później są problemy z widzeniem. Dla okulistyki i neurologii to może być nowy obszar doświadczeń. Badania w warunkach mikrograwitacji dostarczają danych, które mogą poprawić profilaktykę chorób na Ziemi, chociażby poprzez suplementację w osteoporozie czy treningi utrzymujące masę mięśniową
- uważa prof. Nowobilski.
Naukowcy o eksperymentach z misji IGNIS: Nadchodzi najbardziej ekscytująca część
Od kosmosu do sali operacyjnej
Doświadczenia z przestrzeni kosmicznej znajdują zastosowanie w medycynie na Ziemi. W szpitalach tworzy się komory symulujące mniejszą grawitację, wykorzystuje specjalne skafandry uciskowe i różne pozycje ciała w rehabilitacji. „Uczenie się reakcji organizmu pozwala zaobserwować wpływ na narząd wzroku, profilaktykę przeciążeń, zespołów udarowych” – podkreśla Nowobilski.
A kosmos w protetyce? Wiadomo, że materiały opracowane z myślą o lotach kosmicznych, jak stopy tytanu, kobaltu czy niklu, trwale zmieniły tę gałąź medycyny.
Materiały muszą być wytrzymałe, niezbyt ciężkie, odporne na korozję… jeśli to są tak mocne stopy, a my chcemy, żeby proteza wytrzymała całe życie pacjenta, to korzystajmy z tych doświadczeń
- uważa Roman Nowobilski.
Dzięki badaniom w kosmosie można odważniej eksperymentować w dziedzinach takich jak chirurgia, farmakologia czy medycyna katastrof. Profesor zauważa, że „coraz większe zgłębianie tych tematów… pozwala wykonywać pewne rzeczy odważniej”, a zdobyta wiedza przydaje się w sytuacjach kryzysowych – od ratowania himalaistów po leczenie ofiar katastrof lotniczych.
Sławosz Uznański-Wiśniewski wrócił na Ziemię. "Witamy w domu"
Misja IGNIS, czyli co?
Misja IGNIS to pierwsza polska misja technologiczno-naukowa na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), realizowana w ramach załogowego lotu Axiom Mission 4 (AX‑4) we współpracy z ESA i POLSA. Za misją stoi współpraca instytucjonalna: finansowanie ze strony Ministerstwa Rozwoju i Technologii, wspólne przygotowania z ESA i POLSA (ok. 65 mln euro budżetu) oraz udział prawie tysiąca specjalistów z uczelni, instytutów badawczych, firm i startupów.
Astronautą IGNIS jest dr Sławosz Uznański-Wiśniewski – drugi Polak w kosmosie i pierwszy Polak na ISS, wyszkolony przez ESA, NASA, SpaceX i JAXA. Na pokładzie kapsuły Crew Dragon Grace przebywał w przestrzeni kosmicznej około 20 dni, w tym 18 dni na ISS, dzień po lądowaniu spędził na rehabilitacji w Kolonii. Podczas 14–18 dni na orbicie przeprowadził 13 eksperymentów polskich naukowców oraz 3 eksperymenty ESA - w dziedzinach takich jak mikrograwitacja, biotechnologia, neuropsychologia i inżynieria materiałów.
