„To nie będzie ani jedno rozwiązanie, ani drugie” – mówi prof. Magdalena Góra z Uniwersytetu Jagiellońskiego o przyszłości Unii Europejskiej. W 22. rocznicę wejścia Polski do UE ekspertka wskazuje, że zamiast wyboru między federacją a luźnym związkiem państw, Wspólnota będzie raczej stopniowo pogłębiać integrację w wybranych obszarach – zwłaszcza tam, gdzie wymuszają to globalne wyzwania i bezpieczeństwo.
Czego dowiesz się z tej rozmowy?
- Jakie są główne scenariusze rozwoju Unii Europejskiej.
- Na czym polega koncepcja „suwerenizmu” i dlaczego zyskuje popularność.
- Dlaczego zmiana traktatów UE jest dziś mało prawdopodobna.
- Jak sytuacja międzynarodowa wpływa na tempo integracji europejskiej.
Posłuchaj rozmowy
W przededniu kolejnej rocznicy wejścia Polski do Unii Europejskiej powraca pytanie o kierunek jej rozwoju. Czy Wspólnota stanie się federacją, czy pozostanie przede wszystkim przestrzenią współpracy państw narodowych?
Polska w Unii Europejskiej: czym jest prawdziwa suwerenność?
System pośredni i elastyczny
Zdaniem prof. Magdaleny Góry obecny model Unii już dziś wymyka się prostym definicjom. W niektórych obszarach integracja jest bardzo głęboka, w innych dominującą rolę zachowują państwa członkowskie.
To jest system polityczny, który jest oparty na autonomii państw członkowskich i one faktycznie są kluczowymi graczami, ale w niektórych obszarach politycznych widać niemalże gołym okiem, że ten porządek jest sfederalizowany
– podkreśla ekspertka.
To właśnie taki model – selektywnego pogłębiania współpracy – może być najbardziej prawdopodobnym scenariuszem na przyszłość.
Suwerenizm – trzecia droga?
Obok klasycznego sporu między zwolennikami federacji a obrońcami państw narodowych pojawiła się nowa koncepcja – suwerenizm. Zakłada ona ograniczenie kompetencji instytucji unijnych i ich częściowy powrót do państw.
Jednocześnie nie oznacza całkowitego odrzucenia integracji. W tej wizji kluczowe znaczenie ma utrzymanie współpracy gospodarczej, zwłaszcza wspólnego rynku. Problem polega na tym, że ograniczanie wspólnych instytucji może podważać fundamenty tego systemu.
Traktaty bez zmian
Choć w debacie publicznej pojawiają się postulaty głębokich reform, ich realizacja napotyka istotne bariery. Zmiana traktatów wymaga jednomyślności wszystkich państw członkowskich, a takiego konsensusu dziś nie widać.
Jednocześnie – jak wskazuje prof. Góra – obecny system daje możliwość zmian bez formalnej rewizji traktatów, poprzez modyfikowanie konkretnych polityk.
Integracja napędzana kryzysami
Historia integracji europejskiej pokazuje wyraźny mechanizm: zagrożenia zewnętrzne sprzyjają zacieśnianiu współpracy. Obecna sytuacja międzynarodowa – wojna w Ukrainie, napięcia globalne, zmiany w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi – działa w podobny sposób.
Jeśli byśmy popatrzyli na historię integracji europejskiej od lat pięćdziesiątych, to mamy wyraźne sprzężenie pomiędzy zagrożeniem (…) a tym zacieśnianiem szyków
– zaznacza badaczka.
Europa wobec globalnych wyzwań
W globalnej polityce nawet największe państwa europejskie nie są w stanie samodzielnie konkurować z największymi potęgami. To jeden z kluczowych czynników, który utrzymuje spójność Unii mimo sporów.
Od czasu Brexitu państwa członkowskie wielokrotnie znajdowały się w sytuacjach kryzysowych, ale za każdym razem decydowały się na współpracę. To sugeruje, że przyszłość Unii będzie raczej ewolucją niż radykalną zmianą modelu.
