– „Dzieci rodzą się w związkach. Jeżeli nie będzie trwałych relacji, nie będzie też dzieci” – mówi w Radiu Kraków dr Marcin Kędzierski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Polska notuje jeden z najszybszych spadków dzietności w Europie.
-
Polska należy do krajów o najszybszym spadku dzietności w UE.
-
Wzrost gospodarczy idzie w parze ze zmianą aspiracji i modeli życia.
-
Kluczowe znaczenie ma trwałość związków, a nie tylko wsparcie finansowe.
-
Młode pokolenie może dziś przewartościowywać swoje podejście do rodziny.
Posłuchaj rozmowy
Młode pokolenie i relacje
Jak zmieniły się relacje społeczne? Jakie więzi budują dziś najmłodsi Polacy?
Dr Marcin Kędzierski: O kryzysie demograficznym mówimy od co najmniej dwudziestu lat, ale dopiero ostatnie dane pokazują jego skalę. Liczba urodzeń spadła z poziomu ponad 300 tysięcy rocznie do około 238 tysięcy w 2025 roku. To ogromna różnica. Przez lata powtarzaliśmy te same diagnozy – że brakuje żłobków, mieszkań, wsparcia finansowego. To wciąż ważne czynniki, ale one nie wyjaśniają wszystkiego. Problem w tym, że nie do końca rozumiemy dzisiejsze modele życia i aspiracje młodych ludzi.
Czy młodzi deklarują, że nie chcą mieć dzieci?
Jeszcze kilka lat temu wiele młodych kobiet mówiło, że nie wyobraża sobie dziecka przed trzydziestką, a czasem w ogóle. Natomiast w ostatnim roku czy dwóch słyszę od studentów coś innego: że warto tworzyć związki i że jedno czy dwoje dzieci przed trzydziestką to rozsądny plan. To oczywiście obserwacje z sali wykładowej, nie twarde badania, ale mam wrażenie, że coś się zmienia.
Demografia bez złudzeń. Dlaczego młodzi nie chcą mieć dzieci?
Z czego może wynikać ta zmiana?
Dr Marcin Kędzierski: Być może z wojny za wschodnią granicą. Intuicyjnie zakładamy, że w sytuacji zagrożenia ludzie odkładają decyzje o dzieciach. Ale możliwe, że jest odwrotnie – że rośnie potrzeba stabilności i rodziny jako oparcia. Nie wiem, czy to odwróci trend, ale być może przynajmniej wyhamuje tempo spadku.
Dzieci jako „dobro luksusowe”?
Autorzy książki „Jak uniknąć demograficznej katastrofy” porównują Koreę Południową i Izrael – dwa kraje żyjące w cieniu zagrożenia. Dlaczego Polska bliższa jest dziś Korei niż Izraelowi?
Proste porównania bywają mylące. Polskie społeczeństwo jest pod wieloma względami bardziej indywidualistyczne – i pod tym względem bliżej nam do Korei niż do Izraela. Nie mamy też tak licznej, bardzo konserwatywnej grupy religijnej, jak ultraortodoksyjni Żydzi w Izraelu, którzy mają po sześcioro czy siedmioro dzieci.
Idzie nowe – demograficzna zmiana i rekonfiguracja porządku płci
A jak wygląda kwestia dochodów i wielodzietności?
Coraz więcej badań pokazuje pozytywną korelację między wysokością dochodów a liczbą dzieci. W wielu krajach europejskich to osoby zamożniejsze częściej decydują się na potomstwo. Dzieci stały się w pewnym sensie dobrem luksusowym. To wciąż nisza, która nie odwróci trendów demograficznych, ale pokazuje zmianę społeczną.
Podstawowy czynnik: trwałe związki
W swojej publikacji wymienił pan 25 powodów, dla których Polacy nie chcą mieć dzieci. Czy dziś ta lista wygląda inaczej?
Ta liczba była umowna. Nie hierarchizowałem tych powodów, bo dla różnych osób różne czynniki mają znaczenie. Nie ma jednej odpowiedzi, która wyjaśni każdą indywidualną decyzję. Gdybym jednak miał wskazać czynnik kluczowy, powiedziałbym: relacje. Dzieci rodzą się w związkach. Jeżeli nie będzie trwałych związków, dzieci nie będzie. Mieszkania, żłobki, wsparcie państwa – to wszystko jest ważne. Ale bez relacji demografii nie będzie.
A co z wpływem świata cyfrowego?
Widać korelację między rozwojem mediów społecznościowych a spadkiem dzietności. Ale mam wrażenie, że młodsze pokolenie zaczyna nabierać dystansu do świata aplikacji randkowych. Coraz częściej słyszę, że związki powstają w realnym świecie, a nie przez Tindera. Czy to trwała zmiana – trudno dziś przesądzić.
