Wtorek, 17 lis 4 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Skąd wzięła się moda na góralszczyznę?

Do podhalańskich szkół wrócą lekcje poświęcone góralszczyźnie. To dlatego, że mali Podhalanie coraz mniej wiedzą o swoich korzeniach i tradycjach, a góralska gwara zanika.

Wszystko zaczęło się od mody na Zakopane. Dzisiejsza "stolica Tatr" powstała na miejscu sezonowych pasterskich koczowisk. W 1605 roku po raz pierwszy użyto nazwy "Zakopane", która według jednej z legend wywodzi się od polany "Kopanej", położonej u stóp Tatr. Osiedlił się tam pierwszy zakopiańczyk - Piotr Gąsienica, najpewniej rycerski giermek noszący pasiaste, charakterystyczne dla giermków odzienie, zwany z jego powodu "Gąsienicą'.

Początki Zakopanego wcale nie wiążą się z turystyką górską, wspinaczką, nartami czy sztuką ludową, ale - z przemysłem. I to - z przemysłem ciężkim. W 1766 roku ruszyła budowa huty żelaza w Kuźnicach, największej huty w Galicji. Huta działała też w dolinie Kościeliskiej  Dobrze rozwijało się też przetwórstwo drewna.

Dopiero w 1873 roku zwrócono uwagę na podtatrzańską przyrodę i zakopiański mikroklimat.  Zrobił to jako pierwszy słynny warszawski lekarz - Tytus Chałubiński. Najpierw sam na dłużej przyjechał pod Tatry, potem zaczął namawiać na takie wyprawy swoich pacjentów i przyjaciół.

I tak zaczęła się historia Zakopanego jako uzdrowiska, w którym leczono gruźlicę, anemię i nerwice. Leczyli się przede wszystkim artyści i twórcy i to oni posłali w świat zakopiańską legendę.

W Zakopanem zaczęły powstawać instytucje i stowarzyszenia, zakładane przez ludzi sztuki, naukowców, społeczników, z których wielu osiedlało się pod Tatrami na stałe. Zaczęły się też rozwijać organizacje turystyczne. a równolegle - trwał upadek zakopiańskiego przemysłu.

Od mniej więcej 1894 roku zaczęto w Zakopanem i okolicach wędrować i jeździć na nartach.  Coraz popularniejsze stawały się górskie wędrówkim, otoczone nimbem przygody i romantyzmu.

Dostrzeżono też mroczne oblicze gór - po śmierci w lawinie pod Małym Kościelcem Mieczysława Karłowicza, kompozytora, taternika i narciarza, współzałożyciela Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego.

Po 1890 roku Stanisław Witkiewicz stworzył podstawy stylu zakopiańskiego, obejmującego przede wszystkim architekturę i sztukę, również tę użytkową.

Zakopane i Tatry trafiły też do literatury, góralska gwara, stroje i muzyka zaczęła być kojarzona z kwintesencją polskiej "ludowości". Stąd też pojawiające się złośliwe teorie mówiące, że to właśnie artyści "wymyślili" góralszczyznę. Może nie wymyślili, ale na pewno jakbyśmy dziś powiedzieli - wypromowali.

Artyści nie tylko tworzyli, ale też fantastycznie się bawili, no i to też "budowało" zakopiańską legendę. Poza tym, było to wtedy - jeżeli wierzyć literaturze, wspomnieniom i przekazom - przepiękne miejsce.


Określenia "zimowa stolica Polski" użyto po raz pierwszy przed I wojną światową. A w 1962 roku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego po raz pierwszy przekroczyła milion. I tak już zostało. Teraz do Zakopanego przyjeżdża rocznie nawet 3 i pół miliona gości.


Daniela Motak, jgk

Wszystko zaczęło się od mody na Zakopane. Dzisiejsza "stolica Tatr" powstała na miejscu sezonowych pasterskich koczowisk. W 1605 roku po raz pierwszy użyto nazwy "Zakopane", która według jednej z legend wywodzi się od polany "Kopanej", położonej u stóp Tatr. Osiedlił się tam pierwszy zakopiańczyk - Piotr Gąsienica, najpewniej rycerski giermek noszący pasiaste, charakterystyczne dla giermków odzienie, zwany z jego powodu "Gąsienicą'.

Początki Zakopanego wcale nie wiążą się z turystyką górską, wspinaczką, nartami czy sztuką ludową, ale - z przemysłem. I to - z przemysłem ciężkim. W 1766 roku ruszyła budowa huty żelaza w Kuźnicach, największej huty w Galicji. Huta działała też w dolinie Kościeliskiej  Dobrze rozwijało się też przetwórstwo drewna.

Dopiero w 1873 roku zwrócono uwagę na podtatrzańską przyrodę i zakopiański mikroklimat.  Zrobił to jako pierwszy słynny warszawski lekarz - Tytus Chałubiński. Najpierw sam na dłużej przyjechał pod Tatry, potem zaczął namawiać na takie wyprawy swoich pacjentów i przyjaciół.

I tak zaczęła się historia Zakopanego jako uzdrowiska, w którym leczono gruźlicę, anemię i nerwice. Leczyli się przede wszystkim artyści i twórcy i to oni posłali w świat zakopiańską legendę.

W Zakopanem zaczęły powstawać instytucje i stowarzyszenia, zakładane przez ludzi sztuki, naukowców, społeczników, z których wielu osiedlało się pod Tatrami na stałe. Zaczęły się też rozwijać organizacje turystyczne. a równolegle - trwał upadek zakopiańskiego przemysłu.

Od mniej więcej 1894 roku zaczęto w Zakopanem i okolicach wędrować i jeździć na nartach.  Coraz popularniejsze stawały się górskie wędrówkim, otoczone nimbem przygody i romantyzmu.

Dostrzeżono też mroczne oblicze gór - po śmierci w lawinie pod Małym Kościelcem Mieczysława Karłowicza, kompozytora, taternika i narciarza, współzałożyciela Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego.

Po 1890 roku Stanisław Witkiewicz stworzył podstawy stylu zakopiańskiego, obejmującego przede wszystkim architekturę i sztukę, również tę użytkową.

Zakopane i Tatry trafiły też do literatury, góralska gwara, stroje i muzyka zaczęła być kojarzona z kwintesencją polskiej "ludowości". Stąd też pojawiające się złośliwe teorie mówiące, że to właśnie artyści "wymyślili" góralszczyznę. Może nie wymyślili, ale na pewno jakbyśmy dziś powiedzieli - wypromowali.

Artyści nie tylko tworzyli, ale też fantastycznie się bawili, no i to też "budowało" zakopiańską legendę. Poza tym, było to wtedy - jeżeli wierzyć literaturze, wspomnieniom i przekazom - przepiękne miejsce.


Określenia "zimowa stolica Polski" użyto po raz pierwszy przed I wojną światową. A w 1962 roku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego po raz pierwszy przekroczyła milion. I tak już zostało. Teraz do Zakopanego przyjeżdża rocznie nawet 3 i pół miliona gości.


Daniela Motak, jgk

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Kraków ogranicza inwestycje. Stanisław Mazur: To podważanie fundamentów przyszłego wzrostu

  • W Tatrach trwają poszukiwania turystki. TOPR apeluje o pomoc

  • „Czy to jeszcze jest chrześcijaństwo?”. O. Jacek Prusak o oburzeniu po mszy za sprawcę zamachu

  • Pomagali rannym podczas zamachu w Krakowie. Prezydent Słowacji odznaczył dwoje swoich rodaków

  • Budżet Krakowa 2027: władze miasta planują oszczędności, ale i tak zadłużenie wzrośnie do 10 miliardów

  • Czy można patrzeć bez uprzedzeń? Wystawa Kingi Nowak w Bunkrze Sztuki